ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

स्वैर अनुवाद व संकलन : ज्योतिष मित्र मिलिंद

नमस्कार,

मध्यंतरी वेदिक खगोलशास्त्रावर एक ग्रंथ वाचनात आला. आपल्या वैदिक ऋषींना आजच्या काळातील आधुनिक प्रगत विज्ञान अवगत होते व त्याचे अनेक दाखले आपल्याला वेदांपासून ते वराहमिहिर पर्यंत अनेक जणांच्या ग्रंथात आढळून येतात.

हा ग्रंथ अभ्यासपूर्ण व रसपूर्ण वाटला म्हणून त्यातील ठराविक भाग स्वैर अनुवाद स्वरुपात येथे दिला आहे. उत्सुक विद्वानांनी या काळाची खातरजमा करून त्यांची निरीक्षणे नोंदवली तर सर्वांना त्याचा फायदा होईल.

वेद हा भारताचा अतिप्राचीन मौल्यवान आणि गौरवपूर्ण वारसा आहे. ‘वेद’ म्हणजे ज्ञान आणि त्यात खगोलशास्त्रीय ज्ञानाचाही समावेश होतो.

वेद २७ किंवा २८ नक्षत्रांची नावे सांगतात आणि त्यांना ‘नक्षत्र’ म्हणतात कारण ते स्थिर तारे आहेत. ते पाच ग्रहांचाही स्वतंत्रपणे उल्लेख करतात. अशा प्रकारे तारे आणि ग्रहांमधील भेद माहित केला गेला, जो बारकाईने व सातत्याने निरीक्षण द्वारे दीर्घकाळानंतरच ज्ञात होऊ शकतो.

नक्षत्र’ आणि ग्रह ही नावे अतिशय वैज्ञानिक आणि वर्णनात्मक आहेत. नक्षत्र’ म्हणजे जे हलत नाही, आढळ आहे ते..ग्रह म्हणजे ग्रहण करणारी, जे काहीतरी धरून ठेवते किंवा आसपासच्या भागात येणारी कोणतीही गोष्ट पकडते. ग्रह त्यांच्याजवळ गुरुत्वाकर्षण शक्ती असते जी त्यांच्या आसपासच्या कोणत्याही गोष्टीला आकर्षित करते आणि पकडते.

ग्रहांची नावेही वास्तववादी आणि वैज्ञानिक आहेत. शनी म्हणजे मंद गतीने चालणारा. बृहस्पतिला ‘गुरू’ किंवा ‘ब्रहस्पती’ असे नाव दिले जाते – याचा अर्थ सर्वात मोठा किंवा रुंद आहे. शुक्र म्हणजे तेजस्वी. शुक्र खूप मोठा दिसतो पण त्याला गुरु म्हटले जात नाही. अशा प्रकारे नावांवरूनच असे दिसून येते की वैदिक द्रष्ट्यांना ग्रहांचे पूर्ण ज्ञान होते.

नक्षत्रांची नावे देखील वैज्ञानिक आहेत आणि गहन ज्ञान प्रकट करतात. उदाहरणार्थ ज्येष्ठा हे अंटारेस चे नाव आहे. अंटारेस या ग्रीक नावाचा अर्थ ‘मंगळाचा प्रतिस्पर्धी’ असा होतो. मंगळाचा रंग लाल आणि आकाराने अंटारेस सारखाच आहे. म्हणून हे नाव.

याउलट ज्येष्ठ म्हणजे सर्वात जुने आणि सर्वात मोठे. खरं तर, आधुनिक खगोलशास्त्रानुसार हा तारा खरोखरच जवळ येणारा रेड जायंट (तारकीय वृद्धत्व) आहे.

ज्येष्ठ किंवा अंतरेस हे सर्वात मोठे आणि जुने असल्याचे वैदिक ऋषींनी कसे प्रकट केले? आधुनिक खगोलशास्त्राने परमाणु भौतिकशास्त्राच्या मदतीने सिद्ध केले आहे की अँटारेस हा तारा सूर्यापेक्षा ३०० पट मोठा आणि २००० पट अधिक तेजस्वी आहे. त्यास पाहिल्यास तो नक्षत्रांमध्ये १७ वा तारा म्हणून श्रेणीबद्ध आहे. असे असूनही वैदिक लोक यास ज्येष्ठ आणि सर्वात मोठे असे म्हणतात. हे दर्शवते की वैदिक ऋषींकडे प्रगत विज्ञान होते.

एका नक्षत्राचे नाव आहे मुलबर्हिस. मूल म्हणजे मूळ आणि बर्हिस म्हणजे बाहेर पसरणे किंवा पंखा. हे आता सिद्ध झाले आहे की ते मूळ आहे ज्यापासून आकाशगंगा बाहेर पसरली आहे.

त्रिशंकू हे नाव क्रक्सला दिले आहे. त्रिशंकू म्हणजे तीन शंकू. शंकू ही एक संख्या आहे. तिप्पट संख्या म्हणजे त्रिशंकू. जर आपण तीन शंकू महायोजनेची गणना केली तर आपल्याला २०४ प्रकाशवर्षांचा आकडा मिळेल. आधुनिक खगोलशास्त्र सांगते की हा तारा पृथ्वीपासून २०५ प्रकाशवर्षे दूर आहे.

अगस्त्य हे कॅनोपसचे नाव आहे. अगस्त्याने समुद्रकिनारी बसून संपूर्ण समुद्र प्याला अशी कथा पूर्वापार प्रसिद्ध आहे. कथा हे सूचित करते की अगस्त्य नक्षत्र समुद्र किंवा ‘जलाधी’ जवळ आहे. जलाधि ही एक संख्या आहे. जर आपण एका जलधी महायोजनेची गणना केली तर आपल्याला ६५० प्रकाशवर्षे अंतर मिळते आणि आधुनिक खगोलशास्त्रानुसार ते ६८० प्रकाशवर्षे अंतर आहे.

त्यामुळे प्राचीन भारतीय ऋषीमुनींनी तारे आणि ग्रहांना योग्य आणि वैज्ञानिक नावे दिली असल्याचे दिसून येते. ही नावे पश्चिम आणि पूर्वेकडे गेली. अरबमार्गे भारतात आलेल्या ताऱ्यांची नावे ग्रीक लोकांनी तयार केली असे विद्वानांचे मत आहे, पण ते तसे नाही.

ही नावे भारतातून परदेशात गेली या संकल्पनेला समर्थन देण्यासाठी येथे एक पुरावा असा. सप्तर्षीस पूर्वी रिक्ख (RV1.24.10; सतपथ 2.1.2.4) म्हणून ओळखले जात होते. हे नाव युरोपात गेले आणि त्याला उर्सा म्हणून मान्यता मिळाली. पण रिक्ख चे दोन अर्थ आहेत. रिक्ख म्हणजे तारा तसेच अस्वल. दुसरा अर्थ पाश्चिमात्य लोकांनी घेतला. वास्तविक अस्वलाची आकृती आकाशात इतकी स्पष्ट दिसत नाही. त्यामुळे पुढे पतंगासारखी आकृती तयार करण्यासाठी केवळ सात प्रमुख तारे घेऊन हे नाव सप्तर्षी असे बदलण्यात आले. सप्त रिक्ख आणि सप्त ऋषी यांचा एकच अर्थ आहे; पण पाश्चिमात्य लोकांना ते समजले नाही. ते जुने नाव उर्सा, अस्वल पर्यंत अडकले. पण हा बदल अमेरिकन जनतेने स्वीकारला. दक्षिण अमेरिकेत सप्तर्षी दिसत नाहीत, पण तरीही त्यांच्यामध्ये सप्तर्षींबद्दल सात भाऊ आणि बहिणीची कथा आहे. संशोधनात दक्षिण अमेरिकेत भारतीयांचे इतर सांस्कृतिक अवशेष मिळाले आहेत, त्यामुळे हे नाव आणि कथा भारतातून दक्षिण अमेरिकेत, म्हणजे पाताळ (ब्राझील) येथे गेली हे स्पष्ट आहे.

व्हीनस हे ऋग्वेदिक काळातील एक इक्ष्वाकु राजा (RV X. 123) वेना या नावावरून आले आहे. राजा वेनाला त्याच्या नावावरून एका तेजस्वी ग्रहाचे नाव देऊन सन्मानित करण्यात आले. युरोप मध्ये वेना चे व्हीनस असे रुपांतर झाले. हजारो वर्षे लोटली तेव्हा वेना हे नाव काळाच्या ओघात लुप्त झाले. आणि म्हणून दैत्यांचे पुरोहित शुक्र या महान ऋषींच्या नावावरून एक नवीन नाव तयार केले गेले. शुक्राचे दोन अर्थ आहेत: याचा अर्थ दैत्य-पुरोहिताच्या नावाव्यतिरिक्त तेजस्वी असा होतो. हा बदल पाश्चिमात्य लोकांनी स्वीकारला नाही, ते जुन्या नावाला चिकटून राहिले.

कॅनिस मेजर आणि मायनर ही आकाशगंगेच्या दोन्ही बाजूला वसलेल्या ताऱ्यांना दिलेली नावे आहेत. कॅनिस मेजरला व्याध किंवा रुद्र असे म्हणतात.. हे नवीन नाव अतिशय वैज्ञानिक आणि वर्णनात्मक आहे, कारण देव रुद्र नेहमी पत्नी उमा गौरीसोबत असायचा. आधुनिक खगोलशास्त्राने हा तारा ट्विन स्टार असल्याचे शोधून काढले आहे.

अशा प्रकारे तारे आणि ग्रहांचे नाव देणे आणि त्यांचे नाव बदलणे हे वैदिक खगोलशास्त्रात घडत आले आहे, जे खगोलशास्त्राचे प्रगतीशील विज्ञान सूचित करते.

आपले ऋषी पिढ्यानपिढ्या आकाश आणि ताऱ्यांचे निरीक्षण करत होते आणि घटनेची नोंद करत होते. त्यामुळे ते ध्रुवीय ताऱ्याचे स्थलांतर शोधू शकले. लिंगपुराणात बदलाचा उल्लेख आहे. (पतंजल योग, II. 28 II). ध्रुवाला गती आहे याचा देखील उल्लेख आहे..

महाभारत (III. 230) मध्ये अभिजित (वेगा) च्या पतनाची नोंद आहे आणि या घटनेचे श्रेय उन्हाळी संक्रांतीच्या वेळी कृतिकाच्या स्थितीला दिले आहे. कृत्तिका २१००० ते २०००० ई.स.पूर्वी ग्रीष्मकालीन संक्रांतीच्या वेळी होत्या. यावेळी पतन सुरू झाले आणि १३००० ईसपूर्व पूर्ण झाले. येथे स्कंदने समस्येवर चर्चा करण्यासाठी इंद्राची भेट घेतली आणि अभिजितला चंद्राच्या नक्षत्र यादीतून काढून टाकण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

महाभारतात युद्धाच्या वेळी ग्रहांच्या सायन आणि निरयण या दोन्ही स्थितीचा उल्लेख केला आहे. हिवाळी संक्रांती रेवती येथे होती आणि व्हर्नल इक्विनॉक्स तेव्हा पुनर्वसु येथे होते. हा कालावधी इस पूर्व ५५६१ आहे. १६ ऑक्टोबर इस पूर्व ५५६१ रोजी  सर्व ग्रह व्यासांनी दिलेले अचूक स्थाने दर्शवितात. आणखी तीन ग्रहांचा उल्लेख व्यासांनी श्वेता, श्यामा, तिवरा या नावांनी केला आहे. असे आढळले आहे की ते अनुक्रमे युरेनस, नेपच्यून आणि प्लूटो आहेत, कारण त्या तारखेला त्यांची स्थाने व्यासांनी सांगितलेल्या स्थानांशी जुळतात.

ब्रह्मांडाच्या उत्पत्तीचा सिद्धांत ऋग्वेदाच्या प्रसिद्ध नासदीय सूक्तात (X.129) दिलेला आहे. उल्लेखनीय म्हणजे ते आधुनिक वैज्ञानिक सिद्धांतासारखेच आहे. या सूक्तात आणि प्रस्नोपनिषद (III. 8) मध्ये देखील गॅस ड्रॉप तसेच ग्रहाच्या गुरुत्वाकर्षणाचा उल्लेख आहे.

अशा प्रकारे अनेक वैज्ञानिक प्रगती प्राचीन साहित्यात नोंदवलेली आढळतात. पण या शास्त्रांच्या तारखा आपण कशा ठरवू शकतो? आपल्या साहित्यात कदाचित खगोलीय नोंदी आहेत ज्यावरून आपण त्यांच्या तारखा निश्चित करू शकतो. यासाठी त्यांनी वेळ कशी निश्चित केली हे पाहावे लागेल.

काही ऋषींनी फक्त चंद्राचे निरीक्षण केले. चंद्र पूर्ण होईपर्यंत दिवसेंदिवस आकार वाढत असल्याचे त्यांच्या लक्षात आले. नंतर हळूहळू तो नाहीसा होईपर्यंत कमी होत गेला. पूर्ण चंद्र दिवसाला पौर्णिमा असे नाव देण्यात आले. अदृश्य चंद्र दिवसाला अमावस्या असे नाव देण्यात आले. अमावस्या ही एक वैज्ञानिक संज्ञा आहे कारण याचा अर्थ एकत्र राहणे (अमा = एकत्र, वस्य राहणे). अशा प्रकारे प्राचीन वैदिक काळात ऋषीमुनींना चंद्र नाहीसे होण्याचे कारण माहित होते. त्यांनी पाहिले की सुमारे पंधरा दिवस चंद्राचा आकार वाढला आणि पौर्णिमेपासून पंधरा दिवसांचा आकार कमी झाला: सुमारे तीस दिवसांचा हा कालावधी चंद्रानंतर ‘मासा’ म्हणून ओळखला जातो. मासा त्याच्या दोन पंखांनी उडतो म्हणून तो दोन ‘पक्षांत’ विभागला गेला. पक्षा म्हणजे पक्ष्याचा पंख. दररोज दिसणारा चंद्राचा आकार ‘कला’ म्हणून दर्शविण्यात आला. प्रत्येक दिवसाला तिथी असे म्हणतात जे चंद्राच्या कला आणि सूर्यापासूनचे अंतर यावर अवलंबून होते.

एक तिथी – सूर्यापासून १२° अंतर. हे होते.

एक चंद्र वर्षात १२ चंद्र महिने आणि ३५४.३६७ दिवस असतात.

काही ऋषींनी पाहिले की चंद्र प्रत्येक दिवशी एका ठराविक ताऱ्याच्या सान्निध्यात येतो. त्यांनी चंद्राचा तारकीय मार्ग शोधून काढला आणि त्या मार्गावरील ताऱ्यांना नावे दिली. त्यांनी दिवस मोजले आणि त्या विशिष्ट दिवशी चंद्र ज्या नक्षत्राच्या आसपास राहतो त्यानुसार दिवसांची, चंद्र महिन्यांची नावे नक्षत्राच्या आसपास ठेवली.

तरीही इतर ऋषींनी सूर्याचे आणि त्याच्या हालचालींचे निरीक्षण केले. रोज उगवत्या सूर्याला ते पाणी अर्पण करत होते. त्यामुळे उगवता सूर्य काही दिवस क्षितिजावर उजवीकडे आणि नंतर डावीकडे सरकल्याचे त्यांच्या लक्षात आले. सूर्य बाजूला गेल्यावर थंडीचा हंगाम सुरू झाल्याचे त्यांच्या लक्षात आले. त्यांनी सूर्याची सर्वात दूरची उजवी स्थिती शोधून काढली. जेव्हा सूर्य उत्तरेकडे जाऊ लागला तेव्हा या स्थितीतून त्यांचा शिशिर ऋतू सुरू झाला. म्हणून त्यांनी त्याला उत्तरायण किंवा देवयान म्हटले. सूर्याची ही उत्तरेकडील वाटचाल संपल्यानंतर सूर्य पुन्हा दक्षिणेकडे जाऊ लागला. याला दक्षिणायन किंवा पितृयन असे नाव देण्यात आले. पितृयानाच्या प्रारंभी पावसाळा सुरू झाल्याचे त्यांचे निरीक्षण होते. (आरव्ही VI. 32-5). त्यांनी उगवता सूर्य आणि त्याच्या अयनाच्या स्थितीनुसार सहा ऋतू तयार केले.

त्यांनी त्यांचे वर्ष पावसाळ्यापासून सुरू केले आणि म्हणून त्याला Varșă (वर्षापासून पाऊस) असे म्हटले. त्यांचे वर्ष पुढील पावसाळ्यात संपले आणि अशा प्रकारे हंगामी किंवा संक्रांती सौर वर्ष किंवा उष्णकटिबंधीय सौर वर्ष होते. तैत्तिरीय-संहितेत दिलेल्या ऋतूची नावे व माहितीचा उल्लेख आहे.

चंद्र महिन्याच्या नावावरून देखील आपण सूर्याची स्थिती शोधू शकतो.

अशा विविध नोंदींचा विचार करून आपण विविध धर्मग्रंथांच्या आणि घटनांच्या तारखा निश्चित करू शकतो.

आपल्या धर्मग्रंथांमध्ये इक्विनॉक्सची पूर्वस्थिती आहे, परंतु त्यांनी विषुववृत्तावरील सूर्याची स्थिती लक्षात घेतली आहे, यावरून हे सिद्ध होते की त्यांना पूर्ववर्तीबद्दल काही ज्ञान होते. आता याची पुष्टी झाली आहे की व्हरनल इक्विनॉक्स येथील सूर्य ७२  वर्षांत एक अंश किंवा ९६० वर्षांत एक नक्षत्र किंवा २१६० वर्षांत एक राशीने मागे सरकतो.

महाभारत (III. 230) रोहिणीवरील उन्हाळी संक्रांतीचे संकेत देते, इस पूर्व’ २२७६० हे धनिष्ठ येथे व्हर्नल इक्विनॉक्स देखील सूचित करते. वाल्मिकी असे सूचित करतात की मूल नक्षत्र येथे व्हर्नल इक्विनॉक्सपासून राक्षस वंशाची सुरुवात झाली, इ.स.पूर्व १७००० याच वेळी मनूचा महापूर आला. भूवैज्ञानिकांच्या मते हा महापूर १५००० वर्षांपूर्वी आला होता.

वाल्मिकी रामायण अल्विना चांद्रमास (IV.16) पासून पावसाळ्याचे वर्णन करते आणि भाद्रपद चंद्र महिन्यात (IV.28) पूर्व मान्सूनचे वर्णन करते” आणि अशा प्रकारे इस पूर्व ७३०० चा कालावधी देते. ग्रहांच्या स्थितीवरून रामाच्या जन्माची तारीख काढली गेली आहे. ४ डिसेंबर इस पूर्व ७२३२, ७ एप्रिल ७३०७ ईसापूर्व विवाह, २९ नोव्हेंबर ७३०६ ईसापूर्व वनवासात जाणे आणि १५ नोव्हेंबर ७२९२ ईसापूर्व रावणाचा वध झाला.

१६ ऑक्टोबर ५५६१ रोजी महाभारत युद्ध सुरू झाले. ग्रहांच्या स्थानांवरून गणना केल्याप्रमाणे. व्यासांनी श्वेता, श्यामा आणि तिवराच्या नावाखाली आणखी तीन ग्रहांचा उल्लेख केला आहे (महाभारत, सहावा.३) हे अनुक्रमे युरेनस, नेपच्यून आणि प्लूटोच्या स्थानांसह आहेत. अशा प्रकारे हे तीन ग्रह महर्षी व्यासांना ५५६१ मध्ये ज्ञात होते हे गणितीयदृष्ट्या सिद्ध होते.

खगोलशास्त्रीय नोंदी ठेवण्याची ऋग्वेदिक परंपरा पुराण इत्यादींनी पाळली.

सतपथ ब्राह्मण” असे सांगते की केतिकी पूर्वेकडून हलत नाहीत. हा कालावधी दिवंगत एस.बी. दीक्षित यांनी ईसापूर्व ३००० म्हणून मोजला आहे.

कौसितकी ब्राह्मण (१.३)” आणि मत्स्य पुराण (च. २०४), श्रावण मासात पावसाळ्याची माहिती देतात.

कौसियाकी ब्राह्मणाचे विधान ४३२० वर्षे प्राचीन आहे किंवा सुमारे २३२० वर्षे ईसापूर्व आहे.

मत्स्य पुराण (२०४.५) सांगते, “जो पावसाळ्यात १३ व्या दिवशी आणि माघ नक्षत्रात अर्पण करतो…” हे स्पष्ट आहे की १३ व्या दिवशी असलेले माघ नक्षत्र श्रावण किंवा भाद्रपद महिन्यात येते. अशाप्रकारे मत्स्य पुराण रचले गेले तेव्हा श्रवण आणि भाद्रपद हे पावसाळ्याचे महिने होते, हा कालावधी २००० वर्षे ईसापूर्व होता. मैत्रायणी उपनिषद (6.14) ग्रीष्म संक्रांती माघ नक्षैराच्या सुरूवातीस 120° वर सांगते. हे इस पूर्व १९०९ ची वस्तुस्थिती होती.

विष्णु पुराण (II. 8-76, 77) स्पष्टपणे सांगते की व्हर्नल इक्विनॉक्स कृत्तिकाच्या डोक्यावर होते आणि मेष राशीच्या सुरुवातीस होते. तर 26° हे व्हर्नल इक्विनॉक्सचे स्थान होते. त्याची तारीख १६५२ ईस पूर्व येते. अचूक श्रीमद्भागवत हाच काळ सांगतो.

वेदंग ज्योतिष हिवाळी संक्रांती धनिष्ठाच्या सुरूवातीला सांगतो, म्हणून ती इसपुर्व १६४० नंतर खेचली जाऊ शकत नाही. गर्गा सरपंता येथे ग्रीष्म संक्रांती सांगते. हा कालावधी १६४० ईसापूर्व आहे. परासर” ग्रीष्मकालीन संक्रांतीच्या अर्ध्या भागात सांगते.

कालिदासाने सुमारे २००० आषाढ मासात पावसाळा दिला

वराहमिहिराने कर्कड्याला ग्रीष्म संक्रांती ९०° हिवाळी संक्रांती २७०° मकरद्य येथे दिली. तर त्याचा कालावधी इसवी सन ५२० आहे.

अशा प्रकारे प्राचीन भारतातील खगोलशास्त्रीय नोंदींचा नीट अभ्यास केल्यास २३७२० ईस पूर्व काळापासून भारताच्या इतिहासाची पुरेशी अचूक कालगणना मिळू शकते. अलीकडील इस ५२० पर्यंत. नोंदी दर्शवतात की प्राचीन लोकांना संक्रांती आणि विषुववृत्तांचे स्थलांतर माहित होते

 त्यांच्याकडे सूर्य, चंद्र, नक्षत्र आणि ऋतू यांच्या संबंधात वेळ मोजण्याची आणि वेळ निश्चित करण्याची एक अद्भुत पद्धत होती. त्यांनी कुशलतेने ग्रहांची स्थिती शोधून त्यानुसार त्यांची नावे दिली. त्यांना युरेनस, नेपच्यून आणि प्लूटो सापडले. त्यांनी काही ताऱ्यांच्या अवस्था शोधून त्यानुसार त्यांची नावे दिली. ते विश्व कसे अस्तित्वात आले याचा विचार करण्याच्या उंचीवर गेले. म्हणून आपण वैदिक खगोलशास्त्राचा अभ्यास केला पाहिजे ज्याद्वारे आधुनिक विज्ञानाचा फायदा होऊ शकतो.

टीप : हे माझे संशोधन नाही व यात दिलेल्या काळाची मी खातरजमा केलेली नाही. जो ग्रंथ वाचनात आला, तो अभ्यासपूर्ण व रसपूर्ण वाटला म्हणून त्यातील ठराविक भाग स्वैर अनुवाद स्वरुपात येथे दिला आहे. उत्सुक विद्वानांनी या काळाची खातरजमा करून त्यांची निरीक्षणे नोंदवली तर सर्वांना त्याचा फायदा होईल.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

नमस्कार,

एखादा जातक ज्योतिषाकडे येतो, तेव्हा ज्योतिषी त्याच्या कुंडलीचे विश्लेषण करतो आणि त्यांस इष्ट तसेच अनिष्ट कालावधीची कल्पना देतो. पण काही जातक विचारणा करतात कि अनिष्ट गोष्टींसाठी काही उपाय आहे का.

खरेतर सगळ्याच गोष्टींना उपाय चालत नाही, अन्यथा विधिलिखित या शब्दाला अर्थ च उरला नसता आणि ज्योतिषी स्वत: देव आहोत असेच समजायला लागले असते.

काहींना भावपूर्ण केलेल्या उपायांचा उपयोग होतो तर काहींच्या समस्येची तीव्रता कमी व्हायला मदत होते.

हिंदू ज्योतिष शास्त्रात फार पूर्वीपासून अनेक ग्रंथांमध्ये असे पीडा निवारण्याचे उपाय सांगण्यात आले आहेत, त्याचाच आधार घेऊन ज्योतिषाकडून उपाय सुचवले जातात.

कोणी मंत्राचा जप करण्यास सांगेल, कोणी होम हवन शांती करण्यास सांगेल, कोणी पारायण, ग्रंथ वाचन सुचवेल, कोणी देवास ठराविक नैवेद्य दाखवून साकडे घालण्यास सांगेल, कोणी रंग व गुणधर्मांचा वापर करून रत्न, खडे, वा तत्सम उपाय सुचवेल. जो तो आपल्या श्रद्धेप्रमाणे वा झेपेल जमेल असा उपाय करतो. या सर्व प्रकारां प्रमाणेच आपल्याकडे यंत्र साधन फार प्राचीन काळापासून चालत आले आहे.

तर आज मी त्यातील जे अत्यंत सोपे यंत्र साधन जे प्रत्येक ग्रहाच्या पीडा निवारण्यासाठी उपयुक्त ठरेल ते व साधना कशी करावी याची थोडक्यात माहिती आपल्याला देणार आहे.

यंत्र या शब्दाचा अर्थ भारतीय उपकरण अथवा युक्ती या अर्थाने घेतात.

ज्योतिष, रसशास्त्र, आयुर्वेद, गणित, अभियांत्रिकी ई. शाखांमध्ये या चा प्रयोग दिसतो. ब्रह्मगुप्त द्वारा रचित ब्रह्मस्फुटसिद्धान्त मध्ये  ‘यन्त्राध्याय’ नामक २२वां अध्याय आहे.

यंत्र सामान्यपणे आपल्या उद्दिष्टाशी संबंधित विशेष देवता/ ग्रह देवता यांचेशी संलग्न असतात. याचा वापर विशिष्ट लाभ, ध्यान, हानिकारक प्रभावापासून रक्षण करण्यासाठी, विशेष शक्तींचा विकास करण्यासाठी; धन, सफलता, संतती, विवाह, ई. गोष्टी प्राप्त होण्यासाठी घरात अथवा मंदिरात दैनंदिन पूजेसाठी ई. केला जातो.कधी कधी ताईत मध्ये देखील वापरला जातो. यंत्रे अंक, भूमितीय आकृती, त्रिकोण, चौकोन,, षट्कोन, अष्टभुज, प्रतीकात्मक चिन्हे, मंत्र ई. चा समावेश असू शकतो.

यंत्र हे मंत्राचेच प्रतिरूप असते. यंत्र हे मंत्राचेच स्वरूप आहे. यंत्राकृतीत ती देवता अधिष्ठित असते. यंत्राची रचना केवळ रेखांकन नसून त्यामागे एक विज्ञान आहे. चित्र व प्रतिमेप्रमाणेच यंत्रे ही देवतेची प्रतिरूपे असतात. काही यंत्रे रेखाप्रधान असतात. काही आकृतिप्रधान व संख्याप्रधान असतात. ज्याच्या नावाचे यंत्र असते त्या देवतेचा मंत्र ताम्रपटावर किंवा भूर्जपत्रावर खोदलेला असतो.

सांगितलेल्या विधीप्रमाणे नियमाने श्रद्धापूर्वक या मंत्राचे पूजन केल्याने सर्व विघ्ने दूर होतात.

सूर्य यंत्र :

सूर्योपासना करण्यासाठी अत्यंत सोपे यंत्र या ठिकाणी देत आहे. अनिष्ट रविसाठी हे यंत्र रामबाणच आहे.

प्रारंभ : कृत्तिका नक्षत्र असेल त्या दिवशी या यंत्रसाधनेस प्रारंभ करावा. जेव्हा रवि सिंह राशीत गोचर भ्रमण करतो तो काळ या साधनेस श्रेष्ठ असतो.

साधना स्थान : ज्या जागेवर बसून साधना करावयाची आहे ते शांत व स्वच्छ असावे. साधना होईपर्यंत एकाग्र चित्त असावे.

आसन व वस्त्र : साधना काळात शिवलेले कपडे घालू नयेत. न शिवलेले रेश्मी वस्त्र धारण करावे. रेश्मी वस्त्र नसेल तर स्वच्छ धोतर वापरावे. वस्त्र व धोतर लाल असावे.

साधन विधी : सूर्यमंत्र साधनेस प्रारंभ करण्यापूर्वी धूप व उदबत्त्या प्रज्वलित करून वातावरण प्रसन्न करावे. सूर्य व विष्णूचे चित्र चौरंगावर लाल कापड अंथरून त्यावर ठेवावे. साधकाचे तोंड पूर्व दिशेला असावे. सूर्य व विष्णूचे धूप-दीपांनी पूजन करावे. गंगाजलात केशर मिसळावे. त्या पाण्याने भोजपत्र स्वच्छ करावे व ते वाळवून घ्यावे. ही साधना कृत्तिका नक्षत्राच्या दिवशी सुरू करून २७ दिवसांत पूर्ण करावी.

चंद्र यंत्र :

चंद्र यंत्र साक्षात चंद्रदेवतेची प्रतिमा आहे. हे यंत्र विधिवत पूजन होम ३ हवनाने सिद्ध केल्यावर आजच्या भौतिक युगातसुद्धा अधिक शक्तिमान व प्रभावशाली बनते. म्हणून बाजारात मिळणाऱ्या यंत्राचे पूजन केल्याशिवाय ते गुणकारी ठरत नाही. चंद्रदेवतेच्या उपासनेसाठी अत्यंत साधे व सोपे यंत्र देत आहे.

प्रारंभ : शुक्ल पक्षातील रोहिणी नक्षत्र असेल त्या दिवशी साधना सुरू करावी. सोमवारी रात्री चंद्राच्या होऱ्यात ही साधना प्रारंभ करावी. 

साधना स्थान -: साधना स्थान शांत व प्रसन्न असावे. या जागेत चंद्रप्रकाश येत असेल तर उत्तम. साधना पूर्ण होईतो एकाग्रचित्त राहावे.

आसन व वस्त्र -: शिवलेली वस्त्रे परिधान करू नये. पांढरे वस्त्र, नेसावे. आसन पांढऱ्या लोकरीचे किंवा दुर्वासन असावे. धोतर चालेल.

साधना विधी -: चंद्र यंत्र साधनेपूर्वी धूप प्रज्वलित करावे. आंब्याच्या पाटावर पांढरी कमळाची फुले अंथरून त्यावर शंकराची तसबीर ठेवावी. चंद्रमौळी शंकराच्या तसबिरीसमोर साधकाने उत्तराभिमुख बसावे.

साधकाने आसनावर बसून ३ वेळा आचमन करावे. गंगाजलात केशर मिसळावे. त्या पाण्याने भोजपत्र स्वच्छ करावे. अष्टगंधाची शाई करून भोजपत्रावर आकृतीत दाखविल्याप्रमाणे चंद्र यंत्र लिहावे. यंत्र तयार झाल्यावर शंकराच्या समोर ठेवून त्याची पूजा करावी. यंत्राला नमस्कार करून जपास सुरुवात करावी. जपसंख्या ४४,०००, जप समाप्तीच्या दिवशी १०८ आहुती द्याव्यात. नमस्कार कमीत कमी ११ वेळा करावा. पुन्हा पूजन करून यंत्र उचलून घ्यावे व त्यावर थोड्या फूलपाकळ्या व होमपात्रातील भस्म ठेवावे. यंत्राच्या आधी २ घड्या कराव्यात. नंतर ४ घड्या करून रेशमी धाग्याचे १२ फेरे देऊन ५ गाठी माराव्यात. चांदीच्या ताईतात यंत्राची घडी ठेवून ताईताचे तोंड मेणबत्तीने बंद करावे. श्रद्धेने ताईत गळ्यात घालावा. दान करावे व घरातील वडील मंडळींना व नमस्कार करावा.

मंगळ यंत्र :

मंगळ यंत्र मंगळाची सजीव प्रतिमा आहे. हे यंत्र विधिवत् बनवून पूजा पाठ व होमहवनाने सिद्ध करून घेतले तर आजच्या भौतिक विज्ञानाच्या कोणत्याही यंत्रापेक्षा अधिक शक्तिशाली व त्वरित प्रभावी होते. वातावरण, आस्था व सहिष्णुतेचा अभाव आज सर्वत्र आढळतो. यामुळे बाजारात मिळणारे यंत्र विकत घेऊन त्या यंत्राची विधिवत् पूजा करावी. मंगळ ग्रहाच्या उपासनेचे एक अत्यंत सोपे यंत्र येथे देत आहे.

प्रारंभ : शुक्ल पक्षातील मृग, चित्रा धनिष्ठा या मंगळाच्या तीन नक्षत्रांपैकी एक नक्षत्र ज्या मंगळवारी येईल त्या दिवशी सूर्योदयापासून एक तासाचा कालावधी हा मंगळ यंत्रसाधनेस उत्तम आहे.

साधना स्थान : ज्या ठिकाणी बसून साधना करावयाची असेल, ती जागा स्वच्छ, शांत व प्रसन्न असावी. साधना पूर्ण होईपर्यंत मन एकाग्र असावे.

आसन व वस्त्र • साधना काळात शिवलेली वस्त्रे नेसू नयेत. फक्त – तांबडे सोवळे नेसावे. लाल रंगाचे रेशमी/लोकरीचे आसन वापरावे कुशासनही चालेल. मृगासन हे या साधनेसाठी श्रेष्ठ आसन आहे.

साधना विधी : मंगळ साधना सुरू करण्यापूर्वी धूप जाळावा, उदबत्त्या लावाव्यात. पाटावर फुले अंथरून आसन तयार करून बजरंगबलीच्या फोटोची स्थापना करावी. फोटोची स्थापना पूर्वाभिमुख करा. स्वतः साधकाने आसनावर (पाट) बसून ३ वेळा आचमन करावे. हनुमंताचे ध्यान करावे. केशरयुक्त पाण्याने भोजपत्र स्वच्छ करून वाळवावे. अष्टगंधाच्या शाईने मंगळ यंत्र लिहावे. हे यंत्र हनुमानाच्या समोर पाटावर ठेवावे. त्याची पूजा करावी. लाल फुले वाहावीत. पूजा झाल्यावर मंगळ नमस्कार मंत्र म्हणून नमस्कार करावा व संकल्पित जपास प्रारंभ करावा. एकूण जप ४० हजार करावे. जपसमाप्तीच्या वेळी १०८ आहुत्या जपमंत्राने अग्नीत द्याव्यात. यज्ञविधीत त्रुटी राहिली असेल तर त्याबद्दल क्षमायाचना करावी. मंगळ पूजा करून यंत्र पाटावरून उचलून घ्यावे. त्यावर फुलांची पाकळी व यंत्रभस्म ठेवावे. यंत्राच्या आधी तीन घड्या घालाव्यात व लाल रेशमी दोऱ्याने नऊ फेरे मारून तीन गाठी माराव्यात. ताईतात हे यंत्र घालून मेणबत्तीने ताईताचे तोंड बंद करून श्रद्धेने गळ्यात धारण करावे. या विधीनंतर गव्हाच्या पिठात गूळ-तूप घालून चुरम्याचे लाडू करून घ्यावेत. लाडवांचे जेवण ब्राह्मण व लहान मुलास द्यावे. तांबे, गूळ, पोवळा, लाल कापड दान करावे. घरातील सर्व वडीलधाऱ्या मंडळींना नमस्कार करून त्यांचा आशीर्वाद घ्यावा.

पथ्य : (१) यंत्रधारण करून शवाला स्पर्श करू नये. स्मशानात जाताना यंत्र बरोबर नेऊ नये, शवाला अग्नी देऊ नये. (२) यंत्र ताईतात घातल्यावर ताईत पुन्हा कधीच उघडू नये. (३) मंगळ यंत्र इतर यंत्राबरोबर धारण करू नये.

बुध यंत्र :

या ठिकाणी बुध ग्रहाचे एक अत्यंत सोपे यंत्र देत आहे. सांगितलेल्या विधिविज्ञानानुसार नियमपूर्वक श्रद्धेने या यंत्राची पूजा केल्यास सर्व अडचणींचा परिहार होऊन यशस्वी जीवन जगण्यास या यंत्राची निश्चित मदत होते. भौतिक व आध्यात्मिक दोन्ही सुखे मिळतात..

प्रारंभ : कोणत्याही महिन्याच्या बुधवारी बुध नक्षत्रांपैकी एक नक्षत्र येत असेल त्या बुधवारी सकाळी सूर्योदयापासून एक तासाच्या अवधीत साधनेस आरंभ करावा.

साधना स्थान : साधना स्थान शांत, प्रसन्न, स्वच्छ व एकाग्र असावे. आसन व वस्त्र – शिवलेली वस्त्रे नेसू नयेत. फक्त सोवळे नेसावे किंवा पांढरे धोतर नेसावे.

साधना विधी – धूप, उदबत्त्या लावाव्यात. श्री दुर्गादेवीचे चित्र पाटावर हिरवे वस्त्र अंथरून त्यावर तुमचे तोंड पूर्वेला राहिलं असे ठेवावे. आसनावर बसून देवीची षोडषोपचाराने पूजा करावी. ही पूजा बुध नक्षत्रापासून सुरू करून २७ दिवसांत पूर्ण करावी. देवीच्या पूजेनंतर तीन आचमन करावे. | गंगाजल किंवा नदीचे पाणी घेऊन त्यात केशर मिसळावे. या केशरयुक्त पाण्याने भोजपत्र स्वच्छ करून वाळवून घ्यावे. अष्टगंधाची शाई तयार करून दाखविलेल्या आकृतीप्रमाणे बुध यंत्र लिहावे. यंत्राचे नऊ भाग सारख्या आकाराचे असावेत. यंत्र लिहिताना यंत्राचे षोडषोपचारे पूजन करावे. त्यानंतर दीप प्रज्वलित करून ॐ बुध बुधाय नमः मंत्र तोंडाने म्हणत राहावा. हे यंत्र दुर्गादेवीच्या समोर त्याच पाटावर ठेवावे.

खालील मंत्र सात वेळा म्हणावा.

ज्वालय ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल ऐं क्लीं चामुण्डायै विच्चे ज्वलं ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे ॥ ॐ ग्लौ हुं क्लीं जूंसज्वालय हंस लक्ष फट् स्वाहा ॥

त्यानंतर बुध मंत्र ॐ बुं बुधाय नमः १६००० इतक्या जपास आरंभ करावा. हा जप सात दिवसांत पूर्ण करावा.

संकल्पित जपसंख्या पूर्ण झाल्यावर गाईच्या दुधाच्या खिरीच्या २१ आहुत्या द्याव्यात.

गुरू यंत्र :

जिज्ञासू व श्रद्धावान साधकांसाठी येथे एक अत्यंत सोपे परंतु प्रभावी असे गुरू यंत्र देत आहे.

प्रारंभ : कोणत्याही महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील गुरुवारी पुनर्वसु नक्षत्र असेल त्या गुरुवारी सूर्योदयापासून एका तासाच्या अवधीत गुरू यंत्र साधनेस प्रारंभ करावा.

साधना स्थान : शांत, प्रसन्न, स्वच्छ, एकाग्र असावे. आसन व वस्त्र – शिवलेली वस्त्रे नेसू नये फक्त पिवळ्या रंगाचे सोवळ नेसावे किंवा पांढरे धोतर नेसावे. दर्भासनही चालेल.

विधी – गुरू यंत्रसाधना सुरू करण्यापूर्वी धूप, उदबत्त्या लावाव्यात. गुरूची प्रतिमा आंब्याच्या लाकडाच्या पाटावर वस्त्र अंथरून त्यावर ठेवावी.

तुमचे तोंड पूर्वेला राहील अशा स्थितीत प्रतिमा ठेवावी. ही साधना पुनर्वसु नक्षत्राच्या दिवशी सुरू करून २७ दिवसांत तिची सांगता करावी.

गुरू प्रतिमेचे पूजन करून तीन वेळा आचमन करावे. केशरयुक्त पाण्याने भोजपत्र स्वच्छ करून वाळवावे. लेखणीने गुरू यंत्र लिहावे. यंत्राचे नऊ भाग करावे. यंत्र तयार झाल्यावर पाटावर ठेवावे. पिवळ्या फुलांनी व धूपदीपाने यंत्र पूजन करावे. प्रतिमेस नमस्कार करावा व संकल्पित जपास आरंभ करावा. मंत्रजप पूर्ण झाल्यावर मंत्र म्हणत २७ आहुत्या द्याव्यात. शेवटच्या दिवशी १०८ आहुत्या द्याव्यात. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर पूजन करावे. तांदळाच्या खिरीचा नैवेद्य दाखवावा. यंत्र उचलून फुलाची एक पाकळी व चिमूटभर भस्म घेऊन ते यंत्रावर ठेवावे. पहिल्यांदा तीन नंतर तीन अशा यंत्राच्या घड्या घालाव्यात. पिवळ्या दोऱ्याने तीन गाठी माराव्यात. पिवळ्या वस्त्रात बांधून उजव्या हाताच्या दंडावर हे यंत्र बांधावे. यंत्र ताईतात घालून बांधल्यास सुरक्षित राहील. ब्राह्मण भोजन द्यावे, दान करावे, दक्षिणा द्यावी.

शुक्र यंत्र :

या ठिकाणी शुक्र ग्रहाचे एक अत्यंत सोपे यंत्र देत आहे. सांगितलेल्या विधीप्रमाणे नियमपूर्वक या यंत्राची पूजा केल्यास सर्व अडचणींचा परिहार होऊन शुक्र ग्रहाची अनिष्टता निवारली जाऊन साधक सर्वार्थान सुखी होईल.

प्रारंभ : कोणत्याही महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील शुक्रवारी भरणी, पूर्वाफाल्गुनी, पूर्वाषाढा यापैकी एक नक्षत्र असेल त्या शुक्रवारी सूर्योदयापासून एक तासाच्या अवधीत यंत्रसाधना आरंभ करावी. दीपावलीच्या रात्री तिसर्र प्रहरापासून सुद्धा यंत्रसाधना आरंभ करता येईल.

साधना स्थान : शांत, स्वच्छ व प्रसन्न असावे. एकाग्र असावे. मध्येच कोणाशी बोलू नये.

आसन व वस्त्र : शिवलेली वस्त्रे नेसू नयेत. फक्त सोवळे नेसावे किंवा पांढरे धोतर नेसावे. बसण्यासाठी पांढऱ्या लोकरीचे आसन असावे. दर्भासनही उत्तम असते.

साधना विधी : शुक्राची प्रतिमा पाटावर पांढरे वस्त्र अंथरून त्यावर ठेवावी. तुमचे तोंड पूर्वेला राहील अशा स्थितीत ती पाटावर ठेवावी. आसनावर बसून, शुक्र प्रतिमा व यंत्राची धूप, दीप, फुले यांनी पूजा करावी. शुक्र नक्षत्रापैकी कोणत्याही नक्षत्रावर सुरू करून २७ दिवसांत त्याची सांगता करावी. पूजन झाल्यावर तीन वेळा आचमन करावे. केशरयुक्त पाण्याने भोजपत्र व तांब्याचे यंत्र स्वच्छ करून वाळवावे. अष्टगंधाची शाई घेऊन, भोजपत्रावर शुक्र यंत्र लिहावे. पांढरी फुले, धूप- दीपाने यंत्रपूजन करावे. शुक्राचा नमस्कार मंत्र म्हणून त्यांना नमस्कार करावा व जपाचा संकल्प करून जपास सुरुवात करावी. एकूण ६८००० जप करावा.

रोजचा मंत्र जप पूर्ण झाल्यावर २७ आहुत्या द्याव्यात. शेवटच्या दिवशी १०८ आहुत्या द्याव्यात. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर पूजन करून नैवेद्य दाखवावा.

यंत्र पूजेतून उचलून घ्यावे. त्यावर वाहिलेल्या फुलाची एक पाकळी व सोमपात्रातील चिमूटभर भस्मही ठेवावे. भोजपत्राच्या आधी चार व नंतर चार घड्या घालाव्यात. रेशमी दोऱ्याने सात गाठी द्याव्यात व ताईतात बंद मन यंत्र उजव्या दंडावर धारण करावे. ब्राह्मणास भोजन व दक्षिणा द्यावी. यथाशक्ती दान करावे. सुख शांती, विवाहात अडचणी असतील तर निवारणासाठी, यौनरोग दूर करण्यासाठी शुक्र यंत्र धारण करावे.

शनियंत्र :

या ठिकाणी शनि ग्रहाचे एक अत्यंत सोपे यंत्रे दिले आहे.

प्रारंभ : कोणत्याही महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील शनिवारी अनुराधा नक्षत्र असेल त्या शनिवारी रात्री दुसऱ्या प्रहरात यंत्रसाधना प्रारंभ करावी.

साधना स्थान : प्रसन्न, स्वच्छ, शांत असावे. इतर ग्रह यंत्रसाधनेसाठी लागते ती सर्व सामग्री फक्त काळी फुले व काळा दोरा शनि यंत्रसाधनेसाठी वापरावा.

साधना विधी इतर ग्रहाप्रमाणेच करावा. सर्व विधी आधी तीन व नंतर तीन अशा घड्या कराव्यात. काळ्या रेशमी दोऱ्याने झाल्यावर त्यावर सहा गाठी माराव्यात. हे यंत्र ताईतात घालून उजव्या हाताच्या दंडावर धारण करावे.

राहू यंत्र :

या ठिकाणी राहूचे अत्यंत सोपे यंत्र दिले आहे. सांगितलेल्या विधीप्रमाणे नियमांचे पालन करून यंत्राची पूजा करावी. हे यंत्र स्थापन केल्यास राहूची अनिष्टता संपुष्टात येईल व अपणास भौतिक व आध्यात्मिक दोन्ही सुखे प्राप्त होतील.

साधना स्थान : ज्या ठिकाणी बसून साधना करायची असेल ती जागा स्वच्छ, शांत व प्रसन्न असावी. सुगंधित उदबत्त्या लावून वातावरण प्रसन्न करावे.

प्रारंभ : कोणत्याही महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील शनिवारी आर्द्रा, स्वाती किंवा शततारका नक्षत्र असेल तर त्या शनिवारी दुसऱ्या प्रहरात यंत्रसाधनेस प्रारंभ करावा.

आसन व वस्त्र – • साधना काळात शिवलेले वस्त्र नेसू नये. निळ्या रंगाचे सोवळे नेसावे. आसन निळ्या रंगाचे लोकरीचे किंवा दर्भासन असले तरी चालेल.

साधना विधी : राहू यंत्रसाधना सुरू करण्यापूर्वी राहूची प्रतिमा, राहूचा फोटो, तांबे किंवा लोखंडाच्या पत्र्यावर कोरलेले राहू यंत्र हे आंब्याच्या पाटावर निळे वस्त्र अंथरून त्यावर ठेवावे. तुमचे तोंड पश्चिमेस राहील अशी मांडणी करावी. आसनावर बसून राहू देवतेची-यंत्राची पूजा करवी. निळी फुले वाहावीत. करंजाच्या किंवा मोहरीच्या तेलाची समई लावावी. ही साधना शनिवारी आर्द्रा, स्वाती किंवा शततारका नक्षत्रावर सुरू करून २७ दिवसांत संपवावी.

राहूच्या यंत्राची पूजा केल्यावर तीन वेळा आचमन करावे. गंगाजल किंवा विहिरीच्या नदीच्या पाण्यात केशर मिसळून केशरमिश्रित पाण्याने भोजपत्र वे लोखंड तांब्यांवर कोरलेले यंत्र स्वच्छ करून वाळवावे. अष्टगंधाची शाई करून भोजपत्रावर वरील आकृतीप्रमाणे राह यंत्र लिहावे. हे यंत्र व धातूवर कोरलेले यंत्र अशी दोन्ही यंत्रे राहू लाकडाच्या पाटावर स्थापन करावीत. यंत्राला नमस्कार करावा. नंतर संकल्प प्रतिमेसमोर आंब्याच्या करून जप करावा. जप हळुवार आवाजात करावा. मध्येच कुणाशीही बोलू नये. अंग जोरजोराने हलवू नये. एकूण ७२,००० जप करावयाचा दररोज २७०० याप्रमाणे २६ दिवस जप करावा. शेवटच्या दिवशी १८०० जय । करावा. म्हणजे जपसंख्या २७ दिवसांत पूर्ण होईल. आहे.

रोजचा मंत्र पूर्ण झाल्यावर रोज २७ आहुत्या द्याव्यात. शेवटच्या दिवशी १०८ आहुती द्याव्यात.

केतू यंत्र : 

प्रारंभ : कोणत्याही महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील आश्विनी, मघा, मूळ यापैकी एक नक्षत्र ज्या शनिवारी येईल त्या शनिवारी रात्रीच्या दुसऱ्या प्रहरात केतू यंत्राची साधना सुरू करावी.

साधन स्थान : ज्या ठिकाणी बसून साधना करावयाची ती जागा – शांत, प्रसन्न व स्वच्छ असावी. सुगंधित उदबत्त्या लावून वातावरण प्रसन्न करावे. साधना पूर्ण होइपर्यंत एकाग्र असावे. मध्येच कोणाशी बोलू नये.

आसन व वस्त्र : साधना काळात शिवलेली वस्त्रे नसू नयेत. काळ्या रंगाचे वस्त्र नेसावे. काळ्या रंगाने रंगवलेले वस्त्र नेसल्यास अधिक चांगले. बसण्यासाठी आसन काळ्या लोकरीचे असावे. दुर्वासन किंवा कुशासनसुद्धा चालेल.

यंत्रसाधनेचा विधी : केतू यंत्र साधना सुरू करण्यापूर्वी केतूची प्रतिमा, पोलाद किंवा तांब्यावर कोरलेले यंत्र आंब्याच्या पाटावर काळे वस्त्र अंथरून त्यावर ठेवावे. आपले तोंड पश्चिमेला राहील अशा पद्धतीने पूजेची मांडणी करावी. आपण आसनस्थ होऊन केतू यंत्र व प्रतिमेचे पूजन करावे. फुले, धुरकट रंगाची असावीत. अशा रंगाची फुले न मिळाल्यास लाल कण्हेरीची फुले वाहावीत. करंज किंवा मोहरीच्या तेलाने समई लावावी. ही साधना २७ दिवसांत पूर्ण करावी.

केतू यंत्र व देवतेची पूजा झाल्यावर तीन वेळा आचमन करावे. गंगाजळ, नदी वा केशरयुक्त पाण्याने भोजपत्र व धातूवर कोरलेले यंत्र वाळवून घ्यावे. अष्टगंधाची शाई करून आकृतीत दाखवल्याप्रमाणे लेखणीने भूर्जपत्रावर केतू यंत्र लिहून झाल्यावर हे भूर्जपत्रावरील यंत्र व धातूवर कोरलेले यंत्र, केतू प्रतिमेच्या समोर पाटावर ठेवावे. केतू देवाला नमस्कार करावा. नंतर संकल्पपूर्वक जप करण्यास सुरुवात करावी. जप हळू आवाजात करावा. शांत व एकाग्र चित्ताने जप करावा. एकूण ६८,००० जप २७ दिवसांत पूर्ण करावा.

रोजचा मंत्र पूर्ण झाल्यावर रोज २७ आहुत्या द्याव्यात. शेवटच्या दिवशी १०८ आहुत्या द्याव्यात. यज्ञ पूर्ण झाल्यावर पुन्हा एकदा केतू यंत्र व प्रतिमेचे पूजन करावे. तिळवडी किंवा तिळपोळीचा नैवेद्य दाखवावा. पूजेनंतर यंत्र उचलून घ्यावे. त्यावर वाहिलेल्या फुलाची एक पाकळी व चिमूटभर भस्म ठेवावे. आधी यंत्राच्या चार घड्या व नंतर पुन्हा ४ घड्या कराव्यात. काळ्या रेशमी दोऱ्याने यंत्र बांधून सात गाठी माराव्यात. हे यंत्र ताईतात घालून ताईताचे तोंड मेणबत्तीने बंद करावे. हे यंत्र उजव्या दंडावर धारण करावे. धातूवर कोरलेले यंत्र फ्रेम करून दुकानात, फॅक्टरीत पश्चिम दिशेला लावावे. पूजेत ठेवले तरी हरकत नाही.

ब्राह्मणभोजन करावे. त्या ब्राह्मणाला तिळवडी किंवा तिळाची पोळी भोजनात द्यावी. भोजनानंतर आपल्या ऐपतीनुसार सोने, काळे तीळ, पोलादी सुरी, तेल, काळे वस्त्र व रोख दक्षिणा दान म्हणून द्यावी.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)

संपर्क : 7058115947

(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

नमस्कार,

असे मानले जाते कि स्त्री जातकाच्या कुंडलीत सप्तम स्थानात सूर्य स्थित असेल तर, पतीस स्त्री सौख्य लाभत नाही. या संदर्भात एक श्लोक वाचण्यात आला होता. तो येथे देत आहे.

दिनपताविह कामनिकेतनं गतवति प्रवराप्यवराभवेत् । जनुषि वल्लभभावविवर्जिता सुजनतारहिता वनिता भृशम् ।।

या श्लोकाचा अर्थ असा आहे –

जर सूर्य सातव्या घरात असेल, तर सर्वात उत्कृष्ट स्त्री देखील क्षुद्र आणि निरुपयोगी बनते, तिच्यात प्रेमाची भावना नसते.

तिच्या पतीसाठी, ती सभ्यतेपासून वंचित आहे आणि उग्र आहे, म्हणजेच ती रागीट स्वभावाची आहे.

खरे तर अशा नियमांचे प्रत्येक स्थानानुसार अगदी बारकाईने परीक्षण करून त्यातील तथ्य तपासणे अत्यंत आवश्यक असते. उगाच दोन चार कुंडल्याना लागू झाले म्हणजे ते अंतिम सत्य मानून त्या आधारे भविष्य कथन केले तर, ते एखाद्या विवाहित जोडीसाठी जीवघेणा खेळ ठरू शकते. लोक विश्वासाने ज्योतिषाकडे येतात, तर त्यांना योग्य मार्गदर्शन करणे हे ज्योतिषाचे कर्तव्यच आहे.

आता वरील श्लोकाचेच उदाहरण घेऊ या..

या श्लोकानुसार अशी सूर्य स्थिती असेल तर संसारात मिठाचा खडा टाकायला सर्वस्वी पत्नी जबाबदार असेल असा अर्थ सरळ सरळ ध्वनित होतो. विचार करा एकटा सप्तमस्थ सूर्य एवढी हानी करत असेल तर सप्तम स्थान भार्या स्थान आणि स्त्री च्या कुंडलीतील सूर्य पती कारक मानण्याला काय अर्थ उरतो. माझ्या मते असे श्लोक विशिष्ट लग्नास नजरेसमोर ठेऊन रचले गेले असावेत व त्याच बरोबर इतर हि काही अनिष्ट योग अशा परिणामास कारणीभूत असावेत, त्याशिवाय हे असंभव वाटते.

आता हेच लक्षात घ्या कि, दररोज सूर्य संध्याकाळी साधारण ६ ते ८ वाजता पश्चिमेस सप्तम स्थानात असतो. आता या दोन तासात जगभरात लाखो आणि आत्तापर्यंत करोडो स्त्रियांचा जन्म झाला असेल. त्या सर्व स्त्रिया त्यांचे पतीस वैवाहिक सौख्यासाठी मारक ठरल्या आहेत. हे बुद्धीस न पटणारे आहे.

केवळ सातव्या घरात सूर्य दिसत असला तरी, तो सूर्य कोणत्या नक्षत्रात, चरणात वा उप नक्षत्रात आहे, कोणत्या राशीत आहे, कोणत्या ग्रहाच्या युतीत आहे, कोणकोणते ग्रह कशा प्रकारची सूर्यावर दृष्टी ठेवून आहेत, त्या स्त्री ला अशा प्रकारची फळे देणाऱ्या कारक ग्रहांच्या दशा अंतर्दशा चालू आहेत का, ग्रह गोचर स्थिती काय इंगित करते अशा सर्व बाबी तपासून च मग अशा गंभीर निर्णयावर येणे आवश्यक ठरते.

उलट पक्षी मी एवढे मात्र म्हणेन कि प्रत्येक जातकास मग लग्न रास कोणतीही असो, ७ वे स्थान हे एक बाधक स्थान असल्याने त्या स्त्री स अनारोग्याचे फळ प्राप्त होऊ शकते.

या श्लोकांत वर उल्लेख केलेल्या बाबींचा काहीच उल्लेख नाही. तरी त्या श्लोकाप्रमाणे दिलेले फळ किमान प्रत्येक लग्न राशीला लागू होते का हे आपण पाहू या.

१. मेष लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

सप्तम स्थानात तूळ रास येईल. तूळ राशीत सूर्य नीचेचा मानला जातो.

५ वे स्थानात सूर्याची सिंह रास येईल, ५ वे व ७ वे स्थानाचा संबंध प्रस्थापित होत  असल्याने त्या स्त्रीचे प्रेम संबंध असू शकतात.

अर्थात हि स्थिती पतीस हानिकारक असणारा एक घटक असू शकते.

२. वृषभ लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

४ थे स्थानात सिंह रास येईल, सुख स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास अनिष्ट फळ निर्माण करणार नाही.

३. मिथुन लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

३ रे स्थानात सिंह रास येईल, साप्तमापासून भाग्य स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास अनिष्ट फळ निर्माण करणार नाही. तसेच काम त्रिकोणातील हे एक स्थान आहे.

४. कर्क लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

२ रे स्थानात सिंह रास येईल, कुटुंब स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास वैवाहिक सौख्य प्रदान करेल.

५. सिंह लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

लग्न स्थानात सिंह रास येईल, लग्न स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास सामान्य फळ प्रदान करेल..

६. कन्या लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

१२ वे स्थानात सूर्याची सिंह रास येईल. पतीच्या घरातून ६ वे स्थानाचा स्वामी असल्याने तो पतीला अस्वस्थता देईल. पतीचे आरोग्य चांगले राहणार नाही.

७. तूळ लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

११ वे स्थानात सिंह रास येईल, लाभ स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास वैवाहिक सौख्य प्रदान करेल. तसेच काम त्रिकोणातील हे एक स्थान आहे.

८. वृश्चिक लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

१० वे स्थानात सिंह रास येईल, कर्म स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदाराच्या सुख स्थानाचा मालक होत असल्याने सामान्य फळ निर्माण करेल..

९. धनु लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

९ वे स्थानात सिंह रास येईल, भाग्य स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास वैवाहिक सौख्य प्रदान करेल, कारण जोडीदाराचे काम त्रिकोणातील हे एक स्थान आहे.

१०. मकर लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

८ वे स्थानात सिंह रास येईल, अष्टम स्थानाचा मालक सूर्य स्वत:स अडचणीचा ठरू शकतो. तसेच स्वताचे सासर हे स्थान दर्शवते. जोडीदारास २ रे स्थान दर्शवत असल्याने धन लाभ होऊ शकतो. आरोग्यासाठी मात्र बाधक स्थान असेल.

११. कुंभ लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

७ वे स्थानात सिंह रास येईल, भार्या स्थानाचा मालक सूर्य जोडीदारास साधारण वैवाहिक सौख्य प्रदान करेल. तसेच स्त्रीच्या काम त्रिकोणातील हे एक स्थान आहे.

१२. मीन लग्न असेल आणि सूर्य ७ वे स्थानात स्थित असेल तर :

सूर्य सातव्या स्थानात ६ वे स्थानाचा स्वामी म्हणून येईल आणि जे स्त्रीच्या आरोग्यास हानिकारक ठरेल तसेच त्यामुळे ६ वे स्थान वाद, भांडणे आणि भांडणांचे घर असल्याने व सप्तम स्थानाचे देखील व्यय स्थान येत असल्याने वैवाहिक सौख्यात बाधा निर्माण करू शकते.

हा लेख लिहिण्या मागे उद्देश एवढाच आहे, कि कोणत्याही नियमावर डोळे झाकून विश्वास ठेवून अवलंबून न राहता त्या नियमाचे सर्व प्रकारे अवलोकन करून, अलिखित अशा गोष्टींचा मागोवा घेऊन, कुंडलीतील इतर सर्व घटक तपासून मगच एखाद्या निर्णयावर यावे. जेणेकरून तुमच्या कडे येणाऱ्या जातकास योग्य दिशेने मार्गदर्शन मिळून त्यानुसार त्यास वाटचालीत दिशादर्शक ठरेल.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

(१) नवमेश लग्न स्थानी असता

(२) नवमेश २ रे स्थानी असता

(३) नवमेश ३ रे स्थानी असता

(४) नवमेश ४ थे स्थानी असता

(५) नवमेश ५ वे स्थानी असता

(६) नवमेश ६ वे स्थानी असता

(७) नवमेश ७ वे स्थानी असता

(८) नवमेश ८ वे स्थानी असता

(९) नवमेश ९ वे स्थानी असता

(१०) नवमेश १० वे स्थानी असता

(११) नवमेश ११ वे स्थानी असता

(१२) नवमेश १२ वे स्थानी असता

ज्योतिष मित्र मिलिंद

ज्योतिष सल्ला व मार्गदर्शनासाठी (सशुल्क) संपर्क : 7058115947
contact@jyotishmitramilind.in
jyotishmitramilind.in

विषय : नक्षत्र फळ विचार

संकलक : ज्योतिष मित्र मिलिंद

संदर्भ : ज्योतिष मार्गदर्शिका

नमस्कार,

कुंडलीतील राशीवरुन फलोदशाबरोबरच संबंधित ग्रह कोणत्या राशीचे, कोणत्या नक्षत्रात आहे याचा विचार करुन फलादेश सांगण्याने, फलितात अचुकता व सूक्ष्म कालनिर्णयाची प्रचिती येते.

उदा. मेष राशी मध्ये अश्विन चार चरण, भरणी ४ चरण व कृत्तिकेचे १ चरण आहे. मेष रास अश्विन नक्षत्रातील व्यक्ती विद्यादायी व नेतृत्व गुणाची व भरणी नक्षत्रातील परावलंबी व स्वार्थी, तसेच कृत्तिका नक्षत्रातील कर्तृत्ववान पण चिडखोर असण्याची शक्यता असते. तेव्हा भावाचे (स्थानाचे) मूळ गुणधर्म, त्यात असणारे ग्रह. ग्रहाची नक्षत्रे, यावर आधारित भविष्य अचुक येऊ शकेल. यावरील विवेचनावरुन असे दिसून येईल की उदा. सर्व मेष राशीच्या व्यक्तींच्या, लग्नी मेष रास असेल तर, एकाच प्रकारचा स्वभाव असू शकत नाही.

नक्षत्रे ही अढळ असतात. सूर्याच्या भ्रमण मार्गात (क्रांतिवृत्तात) काही ठळक, आकर्षक अशा तारकापुंजांना नक्षत्र असे म्हणतात. नक्षत्रे ही स्वयंप्रकाशित असतात.  नक्षत्राचे गुणधर्म चर, स्थिर, मृदु, क्रूर, अंध, मध्य, मंद व सुलोचनी, ऊर्ध्व, अधो, तिरयक मुखाची असतात (तक्ता सोबत जोडला आहे). तशीच ती देवगण, मनुष्यगण, राक्षसगण यातही विभागली आहेत. यावरुन फलित सिद्ध करावे, तसेच मुहूर्त काढणेस उपयोग करुन घ्यावा.

गोचर विचारात जन्म राशीवरुन, गोचर ग्रहाचा परिणाम जसा आपण बघतो, त्याचप्रमाणे त्याहून सुक्ष्मरीत्या, तो गोचर ग्रह कोणत्या नक्षत्रात आहे. हे पाहून सूक्ष्म भविष्य सांगता येते. 

आपल्या जन्म नक्षत्रापासून गोचर नक्षत्राचे परिणाम पुढीलप्रमाणे असतात.

प्रथम – उन्नतिकारक

दुसरे – संपत

तिसरे – विपत्त

चौथे – शुभ (क्षेम)

पाचवे – अशुभ (प्रयाण, प्रलय)

सहावे – साधक

सातवे – मृत्युकारक (वध)

आठवे – मित्रता दर्शक (मैत्र)

नववे – परम मित्रता दर्शक (परममैत्र)

परत दहाव्या पासून वरील क्रम पाहावा. पंचांगात ज्या त्या दिवसाचे कोणते नक्षत्र गोचरी आहे, हे दिलेले असते. त्यावरुन संबंधित दिवस आपणास कसा जाईल हे समजते.

नक्षत्राचे गुणधर्म :

ज्येष्ठा, मूळ, आश्लेशा नक्षत्रावर जन्म असलेस जनन शांती बाबत सविस्तर माहिती पंचांगा आधारे घेऊन शांती करावी. कसेच तिथी गंडान्त व लग्न गंडान्त या समयात जन्म झाला असल्यास ही जननशंती करावी लागते.

नक्षत्रात १४ योनी असून त्या त्या प्राण्याच्या स्वभावाप्रमाणे नक्षत्राचे गुण दिसून येतात. याबाबत अवकहडा चक्राचा अभ्यास करावा. नक्षत्राच्या देवता, आराध्यवृक्ष, चरणाक्षरे याचाही मानवी जीवनात उपासनेकरता वापर केला जातो.

चंद्रनक्षत्रावरुन महिन्याची नावे रूढ झाली आहेत. उदा. चित्रा चैत्र, अश्विनी – अश्विन इ.

सूर्य नक्षत्रे – रवि एका वर्षात २७ नक्षत्रातून भ्रमण करतो. पर्जन्य भविष्यात सूर्य नक्षत्राचा वापर करतात.

१) हरवलेली वस्तु असा प्रश्न असल्यास : 

अंधलोचन नक्षत्रावर – पूर्वेस सापडते.

मंदलोचन नक्षत्रावर – हरवलेली वस्तू दक्षिणेस थोड्या वेळाने सापडते

मध्यलोचन नक्षत्रावर – पश्चिमेस दीर्घ प्रयत्नाने सापडण्याची शक्यता असते.

२) नक्षत्र – गण :

देव गण, मनुष्य गण, राक्षस गण यावरुन स्वभाव कळून येतो.

३) धृव नक्षत्रे, चर नक्षत्रे : उदा. धृव – घर बांधणे, चर – वाहन चालविणे. अशी नक्षत्रे पाहून त्यादिवशी संबंधित व्यवहार करावे.

४) उर्ध्व मुख नक्षत्र : राज्याभिषेक, कळस चढवणे, तोरण बांधणे

अधोमुख नक्षत्र : विहीर खोदणे, पाया खोदणे 

तिर्यगमुख नक्षत्र : पशु खरेदी, वाहन चालविणे

अशा प्रकारे कुंडलीचा अभ्यास करते वेळी जन्म नक्षत्राचा तसेच प्रत्येक स्थित ग्रहांच्या नक्षत्रांचा विचार करणे संयुक्तिक ठरते.

जन्म नक्षत्र व व्यक्तीचे वर्णन :

आश्विन (केतू) : माणसे उत्तम व्यक्तीमत्वाची व धार्मिक असतात, त्यागी, पराक्रमी, बुद्धीमान

भरणी (शुक्र) : आकर्षक बांध्याची व उद्योगात यशस्वी होणारी असतात.

कृत्तिका (रवी) : नक्षत्राची माणसे हुशार, नवनवीन विचारांची व नशिबाच्या फेऱ्यात अडकणारी असतात.

रोहिणी (चंद्र) :ज्ञानी, प्रवासप्रिय व कला जोपासणारी

मृग (मंगळ) : संशोधनात उत्कृष्ट कार्य करणारी, उदात्त विचारांची 

आर्द्रा (राहू) : धार्मिक, भावूक, जीवनाकडे स्वप्नाळू वृत्तीने पाहाणारी.

पुनर्वसु (गुरु) : सुस्वभावी, यश अपयशाला सामोरी जाणारी. 

पुष्य (शनी) : धनिक, संशयी, मृदुभाषी, सर्व कलेची थोडीफार माहिती असणारे

आश्लेषा (बुध) शीघ्र कोपी, कठोर वाचा असणारे

मघा(केतू) : जरब ठेवणारे, धनिक, सामाजिक कार्यात रस घेणारे

पूर्वा (शुक्र) : ज्ञानी, धंद्यामधे पुढे येणारे, स्वार्थी..

उत्तरा (रवी) : विश्वासू परंतु लोभी व धरसोड वृत्तीचे..

हस्त (चंद्र) : हुशार, वक्तृत्व कलेत निपुण, भांडकुदळ पण स्वार्थत्यागास तयार.

चित्रा (मंगळ) : अंधश्रद्धाळू, कठोर मनाचे 

स्वाती (राहू) : सुसंस्कृत मायाळू

विशाखा (गुरु) : स्वप्नाळू, ज्योतिषप्रेमी, दानशूर

अनुराधा (शनी) : ज्ञानी, भक्तियुक्त, मृदु, संगीतप्रिय.

ज्येष्ठा (बुध) :  कलाकार, शेतीतज्ज्ञ व शूर

 मूळ (केतू) : बलवत्तर, आकांक्षा, वाचाळ सहाय्यक वृत्ती

पूर्वाषाढा (शुक्र) : चाणाक्ष, स्वार्थी, कुट बुद्धीचे 

उत्तराषाढा (रवी) : शिक्षण, आदरणीय परंतु शीघ्रकोपी

श्रवण (चंद्र) : शूर, प्रशासक, प्रसंगाशी जमवून घेणारे

धनिष्ठा (मंगळ) : संयमी, समाजप्रिय

शततारका (राहू) : सुसंस्कृत, प्रतिभावान, धार्मिक

पूर्वा भाद्रपदा (गुरु) : धार्मिक वृत्ती तथापि लोकप्रियतेची आकांक्षा व आवड

उत्तराषाढा (शनी) : मृदु स्वभाव, सहाय्यकारक, नियोजनाची आवड असणारा.

रेवती (बुध) : उत्तम गुणांचा संचय असणारा व आदरणीय

असे हे जन्म नक्षत्राचे गुण असले तरी कुंडली फलितात इतरही बाबींचा विचार करुन निर्णय द्यावा लागतो. उदा. राशीची स्थानगत फले व त्यांच्यातील योग, ग्रह दृष्ट्या व इतर बाबी यांचा सांकल्याने पूर्वीच्या प्रकरणात विचार मांडला आहेच. सोबत नक्षत्रांचे शुभ-अशुभत्व, मुख, लोचन, स्वभाव गुण, कोणते कार्यास योग्य व नक्षत्र फलित यांचा तक्ता जोडला आहे. हा तक्ता, कुंडली – ग्रह नक्षत्राधारे फलादेशाकरता, तसेच निरनिराळ्या कार्याचे मुहूर्ताकरता उपयोगी पडेल.

वरील नक्षत्रे, एकाच राशीत असू शकतील (चारी चरणे) अथवा दोन राशीत विभागून असेल. उदा. अश्विनी नक्षत्राचे चारी चरण मे राशीत आहेत तथापि कृतिका नक्षत्राचे १ चरण मेष राशीत असून बाकी ३ चरण वृषभ राशीत आहेत. तेव्हा नक्षत्र व त्याचे चरण व ते कोणत्या राशीत आहे हे पाहून फलादेश द्यावा लागतो. याबाबत संपूर्ण तक्ता पंचागांतील अवकहडा चक्र पाहून ठरवावा.

नक्षत्र वर्णन :

१) आश्विनी नक्षत्र मेष रास : पराक्रमी नक्षत्र. आश्विनकुमार यास दधिची ऋषींकडून धर्नुविद्या शिकावयाची होती. तथापी, इंद्राचा त्यास विरोध होता. म्हणून आश्विनकुमारांनी दधिचेच मुख उडवून त्या जागी घोड्याचे मुख बसवून विद्या घेणेस प्रारंभ केला. हे इंद्रास कळाल्यावर त्याने घोड्याचे शिर उडवले. या नंतर आश्विनाने परत दधिचीचे तोडलेल शिर दधीचीला बसवले. अशा प्रकारे हे नक्षत्र उत्तम. शल्यविशारद समजले जाते. आश्विनकुमाराची धनुर्विद्या मात्र यामुळे खंडीत झाली. हे या नक्षत्रावर कार्यारंभ करतात. उच्चपदवी प्राप्त करणाऱ्यांचे असे नक्षत्र असते.

२) भरणी मेष रास :

क्रूर नक्षत्र, चैनबाज, या व्यक्तीत यमाचा कठोरपणा आढळतो. म्हणून हे यमधर्मी नक्षत्र मानतात. व्यक्ति काटक अंधश्रद्धी, स्त्रियांना अनुकूल नाही. स्त्रिया बेढब असतात. या नक्षत्रावर पूर्व जन्माचे पाप भोगावेच लागते. उपासनेचा उपयोग होत नाही. असे म्हणतात. अधोमुखी नक्षत्र, विहीर खणणेस योग्य. पाया भरणीसही चांगले.

३) कृतिका मेष- ४ थे चरण, वृषभ ३ चरण : कर्तृत्ववान पण कुर्रेबाज. या नक्षत्रात ६ तारकांचा पुंजा आढळतो. या मागील कथा अशी आहे. सप्तर्षी (सात ऋषि) आपल्या पत्निसह ध्रुव प्रदेशातून दक्षिण दिशेस वाटचाल करत होते. मध्यंतरी उबेसाठी त्यांनी शेकोटी केली. काही समयानंतर सात ऋषि मार्गस्थ झाले. तथापि त्यांचे सोबत वसिष्ठासह फक्त अरुंधति मार्गस्थ झाली व बाकी सहा कन्या शेकोटीपाशीच थांबल्या व शापामुळे त्या जागीच स्थित झाल्या. या सहांना शंकरांचे प्रसादाने कार्तिकस्वामी षडाननाची पुत्र प्राप्ती झाली. हे नक्षत्र कोपिष्ट व निश्चयी आहे. सुलोचनी नक्षत्र, बांधा मजबूत व आकर्षक, स्त्रिया सुंदर पण उग्र, फटकळ व फॅशनेबल. या नक्षत्रात डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स व अम्मलदार आढळतात. शस्त्रक्रियेच्या मुहूर्ताला हे नक्षत्र योग्य आहे.

४) रोहिणी वृषभ रास – रूपगर्विता : रोहिणी नक्षत्र अतिशुभ व सिद्धी देणारे. हे एकच नक्षत्र सर्व प्रकारचे शुभत्व देते. स्त्रियांना हे नक्षत्र वरदान आहे. अंग पुष्ठ, रोहिणी नक्षत्राचा फुललेला टपोरा गुलाबाची उपमा देतात. हस्ताक्षर मोठे. स्थिर नक्षत्र पाया भरणी व कळस चढवण्यासही योग्य.

५) मृगशीर्ष- वृषभ – २ चरण, मिथुन – २ चरण : वात्सल्य व कला – कौशल्याने युक्त नक्षत्र.

हे नक्षत्र मंदलोचनी, तिर्य:मुख व देवगणी आहे. व्यक्ति सुशील, व्यवस्थीत वागणुकीची असते. अंगकाठी, बारीक अशी व्यक्ति फार मोठ्या पदावर पोचत नाही. प्रकृती नाजूक. सर्व शुभ कार्याला नक्षत्र चांगले.

६) आर्द्रा मिथुन : तीक्ष्ण व दारुण नक्षत्र, अविचार पण बुद्धीमान व्यक्ति, बांधा उंच. स्त्रीयांना हे नक्षत्र अनुकूल नाही. व्यक्ति भांडकुदळ व बोलण्यात दोष असतो.

शुभकार्यास वर्ज्य नक्षत्र

७) पुनर्वसू मिथुन – ३, कर्क -१ : माणसांचे पुनर्वसन करणारे नक्षत्र. बांधा उंच, बुद्धिमान. स्त्रियांना हे नक्षत्र उत्तम. शुभकार्यास प्रशस्त नक्षत्र.

८) पुष्य – कर्क : नक्षत्राचा राजा

पुष्य नक्षत्रावर जन्म म्हणजे व्यक्तिस देवांचा पाठींबा आहे, असे समजावे. प्रसिद्धीपासून विन्मुख, देवगणी, आनंदी व उदार व्यक्तिमत्व. उंच व मांसल बांधा. शुभगुणी – परंतु विवाह मुहुर्तास वर्ज्य

९) आश्लेषा – कर्क : पृथ्वीचा भार घेणारे

पं. नेहरू यांचे हे नक्षत्र. त्यांनी भारताच्या अभिवृद्धीचा भार घेतला. बांधा मध्यम, उंच, चालणे तिरपे क्रूर नक्षत्र म्हणून जनन शांती आवश्यक. स्त्रीयांना अनानकुल नक्षत्र, पराक्रमी पण ऐषारामी, अधोमुख नक्षत्र.

१०) मघा – सिंह : ‘पडतील मघा तर पिकतील शेते बघा’

फलदायी नक्षत्र, क्रूर, अधोमुखी व मध्यलोचनी. पुरुषांना योग्य नक्षत्र. विशाल छाती – ऐटबाज चालणे, रागीट स्वभाव, स्त्रिया पुरुषा बांध्याच्या असतात. या नक्षत्रात अधिकारी वर्ग जास्त दिसून येतो. हे नक्षत्र पितराचे दैवत आहे. नक्षत्रात ‘गुरु’ असेल अथवा पंचमेशात हे नक्षत्र दिसून आल्यास, सदर व्यक्तिचा वंश खुंटतो. विवाह कार्यास अनुकूल नक्षत्र. तसेच हे अधोमुखी नक्षत्र असून शस्त्रक्रिया मुहुर्तासही योग्य आहे.

(११) पुर्वाफाल्गुनी– सिंह :

अधोमुखी, क्रूर व सुलोचनी नक्षत्र. व्यक्ति बुद्धीमान, भोगी, पराक्रमी व खेळाडू असते. स्त्रिया पुरुषी बांधाच्या, हस्ताक्षर बारीक व उभट या नक्षत्राच्या व्यक्ति अम्मल बजावणी खात्यात परंतु अधिकारी नसतात.

१२) उत्तरा फाल्गुनी- सिंह- १ चरण, कन्या- ३ चरण ‘मोगऱ्यासारखे दरवळणारे’

ऊर्ध्वमुखी, अंधलोचनी, शुभ नक्षत्र, सात्त्विक प्रवृत्ति, आश्रीत गुणधर्माची, बांधा उंच व सडसडीत, कार्य तत्पर, स्त्रिया खेळकर स्वभावाच्या, नम्र, धैर्याने प्रसंगाला तोंड देणाऱ्या म्हणूनच रखरखीत उन्हाळ्यात, मोगऱ्याप्रमाणे सुवास देणारे नक्षत्र असे या नक्षत्रास म्हटले आहे.

१३) हस्त – कन्या : यौवनाच्या उंबरठ्यावरील लाजाळू देवगणी, सात्विक व निर्व्यसनी. या नक्षत्रातील स्त्रिया प्रौढ वयातही कुमारिका वाटतात. संसाराची आवड असते. बांधा मध्यम व पुष्ट.

१४) चित्रा – कन्या – २, तुळा – २ : तारुण्याने मुसमुसलेली.

राक्षसगणी नक्षत्र पण शुभदायी, लक्ष्मीदायक, सुंदर, धाडसी, बांधा उंच, सडसडीत, स्त्रिया दिसावयास सुंदर, सुखवस्तू, मुहूर्त कार्यास चांगले.

१५) स्वाति – तुळा

अत्यंत ठळक नक्षत्र, व्याधानंतर ठळकपणात याचा दुसरा नंबर लागतो. देवगणी, सात्विक पण व्यवहारी भोगाचे. बांधा उंच व भरदार.

रोहिणी नक्षत्राची स्त्री हा गावठी गुलाब (बागायतदाराची पत्नि) तर स्वाति हा काश्मिरी गुलाब (श्रीमंत व्यापाऱ्याची पत्नी) अशी तुलना केली जाते.

नक्षत्र सुलोचनी असून मुहूर्त शास्त्रात महत्त्वाचे आहे.

१६) विशाखा (राधा) तुला – ३, वृश्चिक – १ पर्णहिन नक्षत्र.

राक्षसगणी व अशुभ नक्षत्र, विद्वान पण आश्रित, तामसी, अविचारी या नक्षत्रात जर गुरु अथवा शनि असलेस अपत्यहिनता दर्शवते.

१७) अनुराधा वृश्चिक: मादक व मोहक

राधा (स्वाति) नक्षत्रानंतरचे नक्षत्र म्हणून अनुराधा असे संबोधिले आहे.

शुभ, देवगणी, कलाकुसर व छानछोकीचे छंद असलेले व्यक्तिमत्त्व. बांधा आडवा व पुष्ठ स्त्रियांना हे नक्षत्र वरदान आहे. या नक्षत्राच्या व्यक्तिचे नेत्र मादक असतात.

१८) ज्येष्ठा वृश्चिक : ज्येष्ठ पदासाठी धडपडणारे

राक्षसगणी. हा प्रखर तारा आहे. अत्यंत लालभडक रंग असून याचा व्यास सूर्याचे २८५ पट आहे. नक्षत्र मध्यलोचनी असून व्यक्ति हट्टी, भांडखोर व विश्वासघातकी, तथापी हे नक्षत्र माणसाला ज्येष्ठ पदापर्यंत पोहचवते. दुर्योधनाचे नक्षत्र ज्येष्ठ होते. बांधा मध्यम व बळकट, स्त्रियांना अशुभ, जनन-शांती आवश्यक. मुहुर्तास वर्ज्य नक्षत्र.

१९) मूळ धनू :

महापराक्रमी नक्षत्र. राक्षस गणी असून देखील हे शुभ व सात्विक नक्षत्रात गणले जाते.

मूळ नक्षत्राच्या व्यक्ति, दुसऱ्याच्या मुळावर येऊन त्याची जागा पटकावते. बांधा मध्यम व सडपातळ काटक. संत ज्ञानेश्वरांचे नक्षत्र मूळ होते. विवाह मुहुर्तास, शस्त्रक्रिया कार्यास योग्य.

२०) पूर्वाषाढा धनू :

अधोमुख, उग्र, अंधलोचनी, न्यायी व उदार, राकट व काटक, खादाड.

२१) उत्तराषाढा – धनु -१, मकर ३ : सेवावृत्तिचे पण आश्रित

उदात्त, न्यायी, चिकाटी, विनयशील आणि आश्रित असे हे नक्षत्र आहे. बांधा उंच मजबूत. मुहूर्तकार्यास (पायाभरणी) शुभ.

२२) श्रवण मकर – सेवावृत्तिचे तेजस्वी पण आश्रित

श्रवणबाळावरून या नक्षत्रास हे नाव पडले आहे. शापित नक्षत्र असलेने वरुन सुखी पण आतुन दुःखी असे व्यक्तिमत्त्व असते. देवगणी, उर्ध्वमुख व सुलोचनी, बेढब बांधा, दिसावयास तेजस्वी, साधु पुरुषासारखे उदार व धार्मिक सर्व शुभ कार्यास योग्य नक्षत्र.

धनिष्ठा मकर – २, कुंभ – २ : भीष्म प्रतिज्ञा करणारे. भीष्माचार्यांचे धनिष्ठा नक्षत्र होते. राक्षसगाणी, अंधलोचनी, निश्चयी व पराक्रमी. बांधा मध्यम, उंच, हाडपेर मोठे व रुंद स्वपराक्रमाने उच्चपद प्राप्त करणारे. हस्ताक्षर बारीक असते.

२४) शततारका कुंभ – ४ : कलाबुद्धी व अधिकार देणारे

अप्रतिम बुद्धी, संशोधक. मंदलोचनी, राक्षसगणी, कल्याणकारक, धुर्त, मनाचा पत्ता न लागू देणारे बांधा उंच व सडपातळ, स्त्रिया मात्र अरसिक असतात. हे एक नक्षत्र सर्व क्षेत्रात उच्च शिक्षण दर्शविते. मुहर्त शास्त्रास अनुकुल नाही.

२५) पुर्वा – भाद्रपदा कुंभ ३ मीन – १ : बुद्धिमान पण आश्रित

पूर्व भाद्रपदा म्हणजे पुर्वायुष्यात व्यक्तिचे भद्र (चांगली) करणारे. अधोमुख, उग्र मनुष्यगणी, चिकाटी, दुरदर्शी, प्रगल्भ बुद्धी, कुटुंबवत्सल, बांधा उंच व भारदस्त. सदाचारी व देवभक्त. मुहुर्तशास्त्रात फारसे महत्त्वाचे नाही.

२६) उत्तराभ्रदपदा मीन : उत्तरायुष्यात व्यक्तिचे कल्याण करणारे चिकाटी व न्यायी. शुभ नक्षत्र, विद्वान व लोकप्रिय. बांधा मध्यम, उंच व आडवा. हस्ताक्षर मोठे व वेडेवाकडे. मुहुर्त कार्यात हे नक्षत्र सर्व कार्यास शुभ.

२७) रेवती मीन : कोमजलेली सुंदर बालिका

अशक्त नक्षत्र, फिकट. (देवयानी, जटायू व आश्विन या प्रखर ताऱ्यांनी वेढल्यामुळे) व्यक्तीमध्ये भूतदया, मनवता व शीतल स्वभाव आढळून येतो.. स्वकर्तृत्व नसते. बांधा मध्यम व ठेंगू, घरकोंबडे, सुस्त, स्त्रिया सुंदर असतात. सुशिक्षित व सुखवस्तु मुहुर्तशास्त्रात शुभ.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

विषय : राशीची देवता प्रसन्न करून घेण्याचे मंत्र
संकलक : ज्योतिष मित्र मिलिंद
संदर्भ : बापट शास्त्री लिखित रावण संहिता

नमस्कार,
सर्वांनाच माहित आहे की, महाप्रतापी त्र्यैलोक्य विजेता, महापंडित, महर्षि पुलस्त्य यांचा नातू व महर्षि विश्रवा यांचा पुत्र लंकाधिपति दशानन रावण सर्वगुणसंपन्न होते. ज्योतिष- शास्त्रातील प्रकांड पंडित होते; व जप, तप, यज्ञ, अनुष्ठान आदि गोष्टीत पारंगत होते. सखोल ज्ञान, कठोर साधना याचे जोरावर त्याने भगवान शंकरास देखील प्रसन्न करून घेतले होते. भू – स्वर शास्त्रानुसार ८ लाख ८० हजार ७८ वर्ष जुना असलेला रावण संहिता हा ग्रंथ आज देखील तेवढाच उपयुक्त आहे.
त्याच रावण संहितेत राशी ची देवता व त्या देवतेस प्रसन्न करण्यासाठी चा मंत्र दिला आहे. आपल्या माहितीसाठी ते मंत्र येथे देत आहे.

बारा राशींचे तंत्रोक्त मंत्र

प्रत्येक व्यक्तिने आपल्या सोयीनुसार दररोज आपल्या राशीच्या अधिष्ठित मंत्राचा एक माळ जप केल्यास त्याला शुभफल प्राप्ती होते. किंवा संकटाचे ढग आले असतील तर या मंत्राच्या जपाने संकट निवारण होऊन आपण अधिक सक्षम होऊ शकाल.

१) मेष :- आपले मुख्य दैवत हनुमान आहे की, जो अत्यंत बलवान् व भक्तांची संकटे दूर करण्यात मदत करतो. म्हणून प्रत्येक मंगळवारी, गव्हाच्या चपात्या करून गूळ, तूप घालून लाडू (मलिदा ) तयार करावा व त्याचा नेवैद्य दाखवावा म्हणजे मनोकामना पूर्ण होतील.

मंत्र :- ॐ हुं श्रीं मंगलाय नमः ।

जप संख्या – १८ हजार.

२) वृषभ :- आपले मुख्य दैवत कार्तवीर्यार्जुन आहे. जो देवतामध्ये श्रेष्ठ आहे. सर्व प्रकारच्या अडचणी दूर करून सर्व कार्य हे दैवत निर्विघ्नपणे सिद्धिस नेतो. त्याची मूर्ति देवघरात ठेवावी.

मंत्र :- ॐ ह्रीं श्रीं शुक्राय नमः ।

जप संख्या – २१ हजार.

३) मिथुन : मूर्तीची प्रतिष्ठापना करावी व सकाळी मुखप्रक्षालन झाल्यावर पुढील आपले मुख्य दैवत लक्ष्मी आहे. घरात लक्ष्मीच्या मंत्राचा जप करावा.
मंत्र :- ॐ ऐं स्त्रीं श्रीं बुधाय नमः ।

जप संख्या ११ हजार.

४) कर्क:- आपले मुख्य दैवत शंकर आहे. नियमित दर्शन घेऊन भोजन करावे. घरात शंकराची मूर्ति स्थापित करावी म्हणजे सर्व इच्छा पूर्ण होतील.

मंत्र :- ॐ श्रीं क्रीं चं चंद्राय नमः ।

जप संख्या – ११ हजार.

५) सिंह आपले मुख्य दैवत सूर्य आहे. सूर्योपासना करावी. उगवत्या सूर्याचे दर्शन घेऊन दैनंदिन कामे करावीत. त्यानंतर पुढील मंत्राचा जप करावा म्हणजे त्याचे फळ आपल्या अनुभवास येईल.

मंत्र :- ॐ ह्रीं ह्रीं सूर्याय नमः ।

जप संख्या – १० हजार.

६) कन्या :- भगवान् श्रीकृष्ण आपले मुख्य दैवत आहे. श्रीकृष्णाचे ध्यान करावे. पिवळे तांदूळ, पिवळा हलवा याचा नैवेद्य दाखवावा म्हणजे प्रगतीच्या संधि मिळतील.

मंत्र ॐ ह्रीं पीताम्बराय परमात्मने नमः ।

जप संख्या १२ हजार..

७) तूळ :- तूळ राशीच्या व्यक्तिंनी सहकुटुंब प्रभु श्रीरामाची पूजा करावी, म्हणजे फायदा होईल, मिष्ठान्नासह रामाची पूजा करावी.

मंत्र :- ॐ शुं शुक्राय नमः ।

जप संख्या १६ हजार.

८) वृश्चिक :- नरसिंह या राशीचे दैवत आहे. जर शक्य झाले तर नरसिंहाचे दर्शन घेऊन नरसिंह पुराण वाचून पुढील मंत्राचा जप करावा.

मंत्र :- ॐ हुं श्रीं मंगलाय नमः ।

जप संख्या -९ हजार.

९) धनु :- विष्णु हे या राशीचे दैवत आहे. म्हणून या राशीच्या लोकांनी भगवान् विष्णूची उपासना करावी. सकाळी उठल्यावर विष्णूच्या मूर्तीचे दर्शन घेतल्यास लाभदायक ठरेल.

मंत्र :- ॐ बृं बृहस्पतये नमः ।

जप संख्या १६ हजार..

१०) मकर :- मकर राशीच्या लोकांनी गोविंदगोपाळची पूजा करावी. गाईला हिरवे गवत, पेंड साखर टाकून घालावी. कृष्णासह गुराख्यांचेही स्मरण करावे.

मंत्र :- ॐ ह्रीं श्रीं क्रीं धरणीधराय नमः ।

जप संख्या – १७ हजार.

११) कुंभ : कुबेर या राशीचे दैवत आहे. नियमितपणे कुबेराची उपासना करावी. शक्य झाल्यास अमोघ मंत्राचा जप करावा म्हणजे जीवन समृद्ध होईल.

मंत्र :- ॐ ऐं ह्रीं श्रीं शनैश्चराय नमः ।

जप संख्या २० हजार.

१२) मीन :- जगदम्बा ही आराध्य देवता आहे. घरात जगदंबेची मूर्ति स्थापन करावी. पांढरी फुले वाहून तिची पूजा करावी. व नियमितपणे जप करावा म्हणजे समृद्धि मिळेल.

मंत्र :- ॐ ऐं क्लीं बृहस्पतये नमः ।

जप संख्या – १६ हजार.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)