ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

विषय : अस्तंगत ग्रह

संकलक : ज्योतिष मित्र मिलिंद

संदर्भ ग्रंथ : कृष्ण मूर्ती खंड, ज्योतिर्मयुख, भविष्य सिद्धांत

मूळ लेखक : मोघे गुरुजी, रघुनाथशास्त्री पटवर्धन गुरुजी, कृष्णमुर्ती गुरुजी  

नमस्कार,

अस्गतंगत ग्रहाबद्दल कुठे काही फारसे लिहिलेले आढळत नाही. आज या विषयी आपण थोडी माहिती घेणार आहोत.

आपणा सर्वांनाच माहित आहे की, आपल्या आकाशगंगेतील सूर्यमालेचा आपल्यावर परिणाम होत असतो. त्यातील सूर्य हा प्रखर व प्रचंड ऊर्जा असलेला एक तारा आहे व इतर सर्व ग्रह त्याच्या गुरुत्वाकर्षण शक्तीमुळे त्याच्या भोवती प्रदक्षिणा घालत आहेत. जेव्हा एखादा ग्रह सूर्याच्या खूप जवळ येतो आणि सूर्याच्या प्रखर ऊर्जेच्या जवळ येण्यामुळे त्या ग्रहाची ऊर्जा क्षीण, कमकुवत अथवा “जाळली” जाते, अथवा सूर्य किरणांचा मुळे ग्रस्त होते, असे वैदिक ज्योतिषशास्त्रात मानले जाते, ज्यामुळे एखाद्या जातकाच्या जन्म कुंडलीमध्ये त्या ग्रहाच्या नैसर्गिक अभिव्यक्तीवर अथवा कारकत्वावर परिणाम होतो. या ग्रहालाच अस्तंगत ग्रह म्हटले जाते.

जर कोणताही गृह त्याच अंशामध्ये, ज्यामध्ये सूर्य स्थित असेल, तर तो सूयांच्या जोडीस पूर्ण युति म्हटली जाते व तो ग्रह अस्त व शक्तिहीन मानला जातो.

ते गृह जे सूयांच्या ५ अंश अंतरावर असतात ते अस्त म्हटले जातात. जर १० अंश अंतरावर असतील, तर तो साधारण अस्त असतो. जर १५ अंश अधिक दूर असैल, तर अस्तंगत मानू नये.

ग्रहांचे अस्तोदय आणि बाल्यवृद्धत्व :

रविणा सक्तिरन्येषां ग्रहाणामस्त उच्यते।

ततोर्वाग्वार्धकं प्रोक्तमूर्ध्वं बाल्यं प्रकीर्तितम् ॥७॥

प्रथम दिसत असलेला कोणताही ग्रह सूर्यासन्निध येऊन सूर्याच्या तेजोमय किरणांत लुप्त होऊन दिसेनासा झाला, म्हणजे त्या ग्रहाचा अस्त झाला असें म्हणतात. आणि सूर्यापासून फार अंतरावर गेल्यामुळे पुनः दिसूं लागला म्हणजे त्याचा उदय झाला असें म्हणतात. तसेंच, कोणत्याही ग्रहाच्या अस्तापूर्वीच्या कांहीं नियमित दिवसांना त्या ग्रहाचे वार्धक्याचे दिवस म्हणतात, आणि उदयानंतरच्या कांहीं दिवसांना शिशुत्वाचे किंवा बालत्वाचे दिवस असें म्हणतात.

ज्योतीर्मयुख ग्रंथाकाराच्या मते सर्व ग्रह नक्षत्रादिकांना उदयास्त आहेतच; परंतु गुरु-शुक्रांच्या अस्तोदयांचा मात्र आपल्या विवाहादि संस्कारांशीं व इतर धर्मकृत्यांशी संबंध आहे. त्यामुळे ते महत्वाचे ठरतात. मंगळ, बुध आणि शनि यांचे अस्त कोणत्याही कृत्याला प्रतिकूल मानिलेले नाहींत.

गुरु शुक्रांच्या अस्तोदयाचा काल :

मासमेकं गुरोरस्तं प्रायशो न भवेत् पुनः । खाद्रयग्निदिनपर्यंतमुदयात् कथ्यते बुधैः ॥८॥ प्राच्यामस्तंगतः शुक्रः प्रतीच्यां द्विस्वरैर्दिनैः । दृश्यते नोदयाच्चास्तं खेषुद्रौ दिवसान् खलु ॥ ९॥ पश्चिमस्यां यदाऽस्तं चेत् प्राच्यामुदयते भृगुः। प्रायो दशदिनादूर्ध्वमेवं ज्ञेयो विचक्षणैः ॥१०॥

गुरूचा अस्त २५ पासून ३०-३३ दिवसांपर्यंत असतो, आणि एकदां उदय झाला म्हणजे पुनः सुमारें ३६६ ते ३७५ दिवसांपर्यंत अस्त होत नाहीं. गुरूचा अस्त नेहमीं पश्चिमेस आणि उदय पुर्वेस होतो. ३९९ दिवसांत गुरूचा एकदां उदय व एकदां अस्त होतो.

शुक्राचा पूर्वेस अस्त झाला म्हणजे, ७२ दिवसांनी पश्चिमेस उदय होतो. पण कधी कधीं हा अस्त ५८ पासून ७५ दिवसांपर्यंतही असतो. आणि शुक्राचा एकदां उदय झाला म्हणजे, पुन्हा २४८ ते २५२ दिवसांपर्यंत अस्त होत नाहीं. तसेंच, शुक्राचा पश्चिमेस अस्त झाला म्हणजे, सुमारें ८ पासून १२ दिवसांनीं पूर्वेस उदय होतो. तात्पर्य, शुक्राचे अस्तोदय असे दोन प्रकारचे आहेत. शुक्राचा पश्चिमेस अस्त असतो, तेव्हां शुक्र वक्री असतो व शुक्राचा पूर्वेस अस्त असतो, तेव्हां शुक्र मौर्गी असतो. पूर्वेस उदय किंवा पूर्वेस अस्त होतो म्हणजे तो ग्रह पूर्व दिशेकडे दिसतो किंवा दिसेनासा होतो. याचप्रमाणें पश्चिमेच्या उदयास्तांविषयीं जाणावें. ५८४ दिवसांत शुक्राचा २ वेळां उदय व २ वेळां अस्त होतो.

बाल्य वृद्धत्वाचे त्याज्य दिवस

गुरु शुक्रांच्या अस्तांत चौलादि संस्कार करणें जसें वर्ज्य आहे, तसेंच अस्तापूर्वी कांहीं दिवस म्हणजे त्या ग्रहांच्या वृद्धावस्थेत, आणि उदयानंतर कांहीं दिवस म्हणजे त्या ग्रहांच्या बाल्यावस्थेत, तीं कृत्यें करूं नयेत असा नियम आहे. परंतु या नियमाविषयी बराच मतभेद आढळतो. गुरु शुक्राच्या उदयास्त समयी बाल्याचे आणि वृद्धत्वाचे उभयपक्षीं दहा दहा दिवस सोडावे असें गर्गपुत्रांचे मत आहे. कित्येकांच्या मतें बाल्यवृद्धत्वाचे सात सात दिवस सोडावे असें आहे; आणि तीन तीन दिवस सोडावे असेंही पुष्कळांचें मत आहे. तेव्हां संकटकाली गुरु शुक्रांच्या उदयास्त समयीं पूर्वपश्चात् निदान तीन दिवस तरी सोडून शुभकृत्य करावें; परंतु सात दिवस सोडावे असा सर्वसाधारण नियम आहे.

गुरु शुक्रांच्या अस्तांत वर्ज्य कृत्यें

विहीर-तलाव इत्यादि खणणें, यज्ञ करणें, यात्रेला जाणें, चौल करणें, देवप्रतिष्ठा, विद्यारंभ, नवें घर बांधणें किंवा नव्या घरांत रहावयास जाणें, मुलांचा कान टोचणें, प्रथम गुरूपदेश घेणें, तीर्थस्नान, विवाह, कामनिक हवन, मंत्रतंत्र शिकणें, इत्यादि कृत्यें गुरुशुक्रांच्या अस्तांत करूं

गुरु शुक्रास्त व मलमासादिकांचा (अधिक महिना) अपवाद

गर्भाधानापासून अन्नप्राशनापर्यंत जे अष्टविध संस्कार आहेत ते, अधिक मासांत, गुरु शुक्रादिकांच्या अस्तांत करण्यास प्रत्यवाय नाहीं. त्याचप्रमाणें प्रतिमासांत केलीं पाहिजेत अशीं आवश्यक धर्मकृत्येंही गुरु शुक्रांच्या अस्तांत व मलमासांत करणें दोषावह नाहीं.

ज्योतिषाचार्य रघुनाथ शास्त्री पटवर्धन यांनी त्यांच्या भविष्य सिद्धांत या ग्रंथात म्हटले आहे.

सूर्याभोंवतीं आकाशांत ग्रह फिरत असतांना ते आपणाम ज्या वेळीं दिस नाहीत, अशा वेळी त्या ग्रहांचा अस्त झाला असे समजतात. त्याचप्रमाणें सूर्या भोंवतीत दिसतो, म्हणून त्याचा उदय झाला (तो ग्रह उदित आहे) असें मानतात. हे अस्तोदय नैमित्तिक अस्तोदय होत.

यहांचे पूर्वेकडून पश्चिमेकडे जाणें व ते दररोज पूर्वेस दिसणें आणि पश्चिमेव त्यांचें अदर्शन होणें यास ग्रहांचे नित्य उदयास्त असें म्हणतात. ज्या राशीत, ज्या अंशांत असतात ती राशी व तो अंश ज्या वेळीं पूर्व क्षितिजावर येतो, त्या वेळीं त्याचा नित्योदय होतो व तो राशी व अंश पश्चिम क्षितिजावर जातो तेव्हां त्याचा अस्त होतो.

बुध हा सूर्याच्या सन्निध असल्याकारणानें त्याचे अस्त व उदय १ वर्षात ४-५ तरी होतात. बुध, मंगळ, शनि यांच्या उदयास्ताबद्दल विचार करण्याचे विशेष कांहीं नाहीं. परंतु गुरु, व शुक्र यांच्या अस्ताबद्दल मात्र ज्योतिषशास्त्र कर्त्याचा फार कटाक्ष आहे. याचें कारण इतकेंच कीं, गुरु शुक्राचें अस्तामध्ये वास्तुशांति, मोठमोठ्या संस्था स्थापणे व विवाहादि कृत्ये करणे अशुभ व निषिद्ध सांगितलेले आहे.

शुक्र हा वैवाहिक सौख्याचा कारक व गुरु हा संततीचा, वंशवृद्धीचा व ऐश्वर्यकारक असल्यामुळे त्या दोघांचाही अस्त असतांना केलेल्या विवाहापासून सौख्य मिळणे दुर्लभ होते.. म्हणून मंगलकृत्ये गुरुशुक्रास्त समयीं वज्यं केली आहेत.

कोणत्याही ग्रहाची गति सूर्याच्या गतीपेक्षा कमी असून तो राश्यादि- कांनीहि सूर्यापेक्षां कमी असेल तर पूर्वेस उदय पावतो. तसेंच कोणत्याही ग्रहाची गति व राश्यादिक सूर्यापेक्षां अधिक असेल तर तो पश्चिमेस उदय पावतो.

सूर्याच्या गतीपेक्षा ग्रहाची गति कमी व राश्यादिक जास्त असें असल्यास त्याचा पश्चिमेस अस्त होतो, आणि सूर्याच्या गतीपेक्षां ग्रहाची गति अधिक व राश्यादिक कमी असें असतांना तो ग्रह पूर्वेस अस्त पावतो.

उदयास्ताचे ग्रहांचे अंश

चंद्र : १२, मंगळ : १५।।, बुध : १३, गुरु : १०, शुक्र : ७।।, शनि : १४

सूर्याच्या अंशापासून वर दिलेल्या अंशाइतकें, त्या त्या ग्रहांचें कालांश अंतर असले म्हणजे त्यांचा उदय किंवा अस्त होतो. बुध, शुक्र, वक्री असतांना त्यांच्या कालांशातून १ वजा करून बाकी राहिलेल्या अंशात्मक अंतराचे वेळीच त्यांचा उदय किंवा अस्त होतो.

प्राचीन दाखल्यानुसार

बुध-पूर्वेस अस्त झाल्यापासून ३२ दिवसांनी पश्चिमेस उदय. उदय झाल्यापासून ३२ दिवसांनी वक्रगति. वक्रगति झाल्यापासून ३ दिवसांनी पश्चिमेस अस्त. अस्त झाल्यापासून १६ दिवसांनी पूर्वेस उदय, उदय झाल्यापासून ३० दिवसांनीं मार्गी. मार्गी झाल्यावर ३२ दिवसांनीं पूर्वेस अस्त. याप्रमाणें पुनःपुन्हां सदोदितः (सामान्यतः) होते.

शुक्र-पूर्वस अस्त झाल्यापासून २ महिन्यांनी पश्चिमेस उदय. अ झाल्यावर ८ महिन्यांनी वक्री. वक्री झाल्यापासून २२ दिवसांनी पश्चिमेस क आता झाल्यापासून ३२ दिवसांनी पूर्वेस उदय. उदय झाल्यापासून २२ दिवसा माया. मागी साल्यानंतर ८ महिन्यांनी पूर्वेस अस्त. असा क्रम नेहमी (सामान्यत:) चालतो.

मंगळ-पश्चिमेस अस्त झालेल्या दिवसापासून ४ महिन्यांनी पूर्वेसर उदय झाल्यापासून १० महिन्यांनीं वक्री. वक्री झाल्यापासून २ महिन्यांनी मो मागी झाल्यापासून १० महिन्यांनी पश्चिमेस अस्त. याप्रमाणें मंगळाचे वक्रास्ता कालाची गणना सामान्यतः जुन्या पद्धतीनें जाणावी.

गुरु-पश्चिमेस अस्त झाल्यापासून १ महिन्यानें पूर्वेस उदय, उदय  झाल्यावर ४ महिने ८ दिवसांनौ वक्री. वक्री झाल्यापासून ४ महिन्यांनी मा मार्गी झाल्यावर ४ महिने ८ दिवसांनी पश्चिमेस अस्त. याप्रमाणेंच पुनः सामान्यपणे होते.

शनि–पश्चिमेस अस्त झाल्यापासून ३८ दिवसांनी पूर्वेस उदय. झाल्यापासून १०५ दिवसांनीं वक्री. वक्री झाल्यापासून १३५ दिवसांनी ग मार्गी झाल्यावर १०५ दिवसांनी पश्चिमेस अस्त. या क्रमानें साधारणतः अस्त्याडी होतात.

पूर्व ग्रंथांतील ही मानें असून नवीन आधुनिक वेधसिद्ध निराळी आहेत. त्यामुळे यांत कांहीं दिवसांचा फरक पडतो. या प्रमाणें बुध २२ दिवस, शुक्र ५२ दिवस, मंगळ २ महिने, महिने, शनि ४।। महिने सामान्यमानानें वक्री असतात.

अस्तंगत ग्रहांचे परिणाम :

१. क्षीण ग्रह ऊर्जा : ग्रहाची नैसर्गिक ऊर्जा आणि वैशिष्ट्ये कमी होत असल्याने जातकासाठी ते कठीण होते.

२. भावनिक अशांतता वा अस्थिरता : अस्तंगत ग्रह भावनिक संघर्ष, अंतर्गत संघर्ष आणि निराशा किंवा रागाची भावना दर्शवू शकतात.

३. करिअर आणि जीवनाच्या उद्देशातील आव्हाने : करिअर आणि जीवनाच्या उद्देशाशी संबंधित अस्तंगत ग्रह (उदा., सूर्य, शनि किंवा गुरू) एखाद्याचा मार्गात किंवा यश मिळवण्यात अडचणी दर्शवू शकतात.

४. नातेसंबंधातील समस्या : संबंधांवर प्रभाव टाकणारे अतंगत ग्रह (उदा. शुक्र किंवा मंगळ) संघर्ष, गैरसमज किंवा अलिप्तता निर्माण करू शकतात..

५. आरोग्य समस्या : काही वेळा अस्तंगत ग्रह आरोग्याच्या समस्यांशी संबंधित असू शकतात, विशेषत: जर ग्रह अनिष्ट स्थानाशी संबंधित असेल.

विशिष्ट अस्तंगत ग्रहांचे साधारण प्रभाव :

१. अस्तंगत चंद्र : भावनिक गोंधळ, मूड स्विंग आणि आव्हाने आणि भावनिक नियमन.

२. अस्तंगत मंगळ : आक्रमकता, आवेग आणि संबंधांमधील संघर्ष.

३. अस्तंगत बुध : विपरीत बुद्धी, आव्हाने, शिकण्यात अडचणी आणि मानसिक धक्के.

४. अस्तंगत गुरु : तात्विक किंवा आध्यात्मिक कार्यात संकट, आयुष्याचा अर्थ किंवा उद्देश शोधण्यात अडचणी.

५. अस्तंगत शुक्र : नात्यातील आव्हाने, अलिप्तता आणि प्रेम किंवा आपुलकी व्यक्त करण्यात अडचणी.

६. अस्तंगत शनि : करिअरची स्थिरता, भावना जबाबदारी पार पाडण्यात किंवा यश मिळवण्यात अडचणी.

७. अस्तंगत राहू/केतू : तीव्र भावनिक संघर्ष, एकटेपणाची भावना किंवा वियोग आणि एखाद्याचा आध्यात्मिक मार्ग शोधण्यात आव्हाने.

अस्तंगत ग्रहांसाठी उपाय :

अस्तंगत ग्रहाशी संबंधित देवतेची प्रार्थना आणि पूजा, अस्तंगत ग्रहाला शांत करण्यासाठी आणि त्याची उर्जा संतुलित करण्यासाठी विशिष्ट मंत्र आणि मंत्रांचे पठण करा. मन शांत करण्यासाठी, भावना संतुलित करण्यासाठी आणि तणाव कमी करण्यासाठी योग आणि ध्यानाचा सराव ई. उपाय जाणकार ज्योतिषाचे मार्गदर्शन घेऊन करू शकता.

शुभं भवतु !!!

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

विषय : वक्री ग्रह (ज्यो. म.दा. भट गुरुजींच्या नजरेतून)

संकलक : ज्योतिष मित्र मिलिंद

संदर्भ/सौजन्य : ग्रहांकित दिवाळी अंक १९७७

मूळ लेखक : ज्यो. म.दा. भट गुरुजीं

नमस्कार,

१९७५ च्या आसपास ज्यो. म.दा. भट गुरुजींचे वक्री ग्रहावरील दिलेला व्याख्यानाचा संक्षिप्त गोषवारा येथे आपल्या सर्वांच्या माहितीसाठी देत आहे. त्यांचे सारख्या व्यासंगी ज्योतिषाचे विचार आपाल्याला निश्चित च मार्गदर्शक ठरतील.  

वक्रीणस्तु महावीर्यः शुभा

राज्यफलप्रदाः ।

पापाः हानिकारकः ॥

सूत्रांचा अर्थ अगदी सोपा आणि स्पष्ट असा आहे.

भारतीय फलज्योतिष शास्त्राच्या तत्त्वानुसार

१) कुंडलीतील वक्री असलेले, तसेच उच्च राशीत असलेले ग्रह महाबली म्हणजे बलवान असतात. येथे बलवान म्हणजे शुभाशुभ फले देण्याच्या दृष्टीने बलवान असा अर्थ घ्यावयाचा आहे.

२) दुसरं सूत्र पापग्रह वा शुभ ग्रह हे कुंडलीत वक्री असता काय फले मिळतात याचं दिग्दर्शन करतं. शुभ ग्रह कुंडलीत वक्री असतील तर राज्यफलप्रद समजावे असं सांगितलं आहे. फलज्योतिषशास्त्रात राज्यफलप्राप्ती, राज्योग इत्यादी संज्ञांचा अर्थ जपूनच घ्यावा लागतो. थोडक्यात कुंडलीत शुभ ग्रह वक्री असता, सुखदायक ठरतात इतकाच अर्थ मर्यादित घ्यावयाचा आहे.

३) हेच सूत्र पुढं सांगते की, कुंडलीत पापग्रह वक्री अंसतील, तर अशुभ, हानीकारक किंवा प्रतिकूल इत्यादी संभवतात.

गर्ग, वराहमिहीर, पराशर, महादेव, मत्र्येश्वर, वैद्यनाथ इत्यादी भारतीय आचार्यांनी ह्याचा अभ्यास केला होता. आपली मते मांडून ठेवली होती. वक्री किंवा स्तंभी ग्रहांची जो काही अभ्यास पूर्वाचार्यानी केला आहे; त्यानुसार वक्री किंवा स्तंभी ग्रह कुंडलीत फले देण्याच्या दृष्टीने बलवान् असतात.

कुंडलीत असे वक्री किंवा स्तंभी असलेले ग्रह नीट अभ्यासावे लागतात. त्या अभ्यासाची रीत अशी –

१) ग्रह सुटा असा वक्री वा स्तंभी आहे, का एखाद्या ग्रहांच्या युतीत आहे.

२) मानसशास्त्रीय दृष्टया महत्त्वाच्या म्हणजे कुंडलीत केंद्रस्थानी (१-४-७-१०) हया स्थानी असा वक्री वा स्तंभी ग्रह आहे का ?

३) आपत्ती, संकटे आणणारी अशी जी कुंडलीतील स्थाने म्हणजे ६-८-१२ ह्या स्थानी ग्रह आहे का ?

४) सदर ग्रहाची दशा अंतर्दशा चालू आहे का ?

५) असा वक्री वा स्तंभी ग्रह कुंडलीत दुसऱ्या एखाद्या पापग्रहाच्या केंद्र प्रतियोग वा युतियोगात आहे का ?

वरील सर्व प्रकारांत कुंडलीतील वक्री वा स्तंभी ग्रह व्यक्तीच्या जीवनात फले देण्याच्या दृष्टीने अत्यंत बलवान ठरत असतो असा अनुभव येतो.

निरनिराळे ग्रह कुंडलीत वक्री किंवा स्तंभी असता सर्वसामान्यः मिळणारी फले अशी :

१) शनि :

जीवनात स्थिरता अशी मिळत नाही. वातविकार उद्भावतात. नोकरपेक्षा जीवनात काही काळ निघतो. वय वर्षे ३२ किंवा ३६ नंतर थोडी स्थिरता येते. ६ ८ १२ वे स्थानी पापग्रहांच्या योगात वक्री शनि बंधन योग, दिवाण दाव्यात गुंतलं जाणं अपहार इत्यादी भानगडीत सापडणं, अपघात अशी फले देतो.

२) गुरु :

योग, उपासना, मठ, ट्रस्ट संस्था, सत्पुरुष इत्यादीशी संबंध येतो. महत्त्वाकांक्षी व्यक्ती असते. चिंतन करते. लेखन करते. शैक्षणिक क्षेत्राशी संबंध येतो. पोटाचे, लिव्हरचे विकार उ‌द्भवतात.

३) मंगळ :

ज्वरपीडा, देवी, उष्णतेचे विकार, अपघात, शस्त्रक्रिया, भावाला वा बहिणीला अपघात इत्यादी फले कुंडलीत मंगळ वक्री असताना मिळतात. कुंडलीत ६८ १२ वे स्थानी असता अशी फले जास्त प्रमाणात मिळतात.

४) शुक्र :

विकारी व कामी असतो. परस्त्रीच्या प्रेमात पडतो. गुप्तप्रेम साहित्य शिवणकला, कशीदाकाम, चित्रकला, नाट्य, गायन, लेखन इत्यादी कलात प्रावीण्य असते. सर्वसामान्यतः पापग्रहाच्या युतियोगात आणि कुंडलीत ७ ६८ १२ वे स्थानी असता फले विशेषरीत्या अनुभवास येतात.

५) बुध :

बुद्धिमत्ता उत्तम असते. पापग्रह पीडीत असता वाचादोष. शुभग्रहाच्या योगात शुभ होतो. लेखन, चिंतन, मनन करतो. ६८ १२ वे स्थानी नर्व्हस डिस्ऑर्डर्स दाखवितो. पोटाची दुखणी संभवतात.

कुंडलीतील वक्री वा स्तंभी ग्रहांच्या बाबतीत एक सर्वसामान्य नियम सांगता येईल. ग्रह ज्या गोष्टींचा कारक असतो, त्या बाबतीत जीवनात एखाद वैशिष्ट्यपूर्ण फल देताना अनुभवास येतो.

स्थानपरत्वे वक्री ग्रहांची फले

शनि : (खालील स्थानी वक्री असता)

प्रथम स्थानी : वातविकार उत्पन्न होतात. वार्धक्य लवकर दिसतं स्नायूंचे आजार होतात.

द्वितीय स्थानी : फसला जातो वा संपत्तीचा अपहार होतो. मोतीबिंदू व डोळयाचे आजार दाखवितो.

तृतीय स्थानी : धाकटे भावा वा बहिणीला अशुभदर्शक संभवतो.

चतुर्थ स्थानी : वडिलोपार्जित स्थावराचे सुख देत नाही. मातेला दीर्घ मुदतीचा आजार उत्पन्न करतो.

पंचम स्थानी : शिक्षणात अडथळे, विलंब वा बदल. चुकीची लाईन घेतो. संततीचे सुख मिळत नाही.

षष्ठं स्थानी : स्वभाव हेकट असतो, दुसऱ्याशी पटत नाही. दमा, फुफ्फुसाचे विकार, वातविकार उद्‌भवतात.

सप्तम स्थानी : क्वचित द्विभार्या योग संभवतो. पतिपत्नीत मतवैचित्र्य दाखवितो. नोकरीत हळूहळू भाग्योदयकारक होतो.

अष्टम स्थानी : वडिलोपार्जित स्थावराला अशुभ होतो. देवघेवीच्या व्यवहारात फसतो. दीर्घ मुदतीचे आजार उत्पन्न करतो.

नवम स्थानी : स्थिर स्वरुपाचा असा भाग्योदय होतो. आयुष्याचा उत्तरार्ध भरभराटीचा जातो. कर्णदोष उत्पन होतात.

दशम स्थानी : नोकरी व्यवसायात लवकर स्थिरता देत नाही. आयुष्यात प्रतिकूल परिस्थितीतून सारखा मार्ग काढावा लागतो. महत्त्वाकांक्षा व चिकाटी असतो. नोकरी व व्यवसाय दोन्ही करतो.

एकादश स्थानी : आयुष्यात बऱ्याच उलाढाली करतो. व्यवसाय भरभराटीला आणतो. लोकाभिमुख होतो. सामाजिक कार्यात प्रतिष्ठा मिळते.

द्वादश स्थानी : आयुष्यात एकदा तरी सांपत्तिक स्थिती मोठ्या प्रमाणावर खालावते. आयुष्याच्या उत्तरार्धात किंवा पूर्वार्धात मोठा भाग्योदय होतो. उलाढालीचे जीवन जगतो.

गुरु : (खालील स्थानी वक्री असता)

प्रथम स्थानी : मधुमेह होतो. विशेषतः ४ ८ १२ राशीत प्रत्यय जास्त येतो. पोटाचे विकार उत्पन्न करतो.

द्वितीय स्थानी : संपत्तीचा संचय होत नाही. कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि खर्च यांनी बेजार असतो घरात पोष्यवर्ग असतो.

तृतीय स्थानी : प्रतिकूल परिस्थितीत शिक्षण पूर्ण करतो. नोकरी व्यवसायात हळूहळू भाग्योदय होतो. सामाजिक प्रतिष्ठा लाभते.

चतुर्थ स्थानी : घरात सख्खेसावत्र असते वा इस्टेटीबद्दल वा स्थावराबद्दल वाद असतात. शिक्षण प्रतिकूल परिस्थितीत पूर्ण होते. त्याचा उपयोग असा होत नाही. शैक्षणिक क्षेशशी संबंध येतो.

पंचम स्थानी : मुलामुलींचे प्रमाण सारखे असते, मुली जास्त भाग्यवान असतात. एखाद्या मुलाकडून सांपत्तिक त्रास होतो, संसार कधी संपत नाही.

षष्ठम स्थानी : गुप्त शत्रुत्व असते. मधुमेह, संग्रहणी, रक्तदाब हयांपैकी एखादा विकार असतो.

सप्तम स्थानी : घरात पत्नीचे प्रभुत्व असते. विवाहानंतर सांपत्तिक भाग्योदय होतो. मोठ्या घराण्याशी संबंध येतो. सासरा पुरोहित, न्यायाधिश वा शिक्षक असतो.

अष्टम स्थानी : लिटिगेशन्स करावयास लावतो. पैसे देण्याघेण्याचे व्यवहार करतो काही वेळा फसतो. रक्तदोष उत्पन्न करतो, मूळव्याध होते.

नवम स्थानी : घरात पारंपारिक देवस्थान असते. कोणी साधु संन्यासी होऊन गेलेला असतो. शैक्षणिक संस्थांशी संबंध येतो. ट्रस्टी होतो.

दशम स्थानी : सामाजिक प्रतिष्ठा देतो. अधिकारयोग होतो. महत्त्वाकांक्षी असतो. यश मिळते.

एकादश स्थानी : संपत्तीमान असतो. खूप संपत्ती मिळाली तर संतती मिळत नाही. व्यवसायात यशस्वी होतो. ह्यापैकी एक मोठं असं यशस्वी फल देतो.

द्वादश स्थानी : शिक्षण पूर्ण होते. दोनदोन पदव्या मिळवितो. नोकरीत हळूहळू भाग्योदय होतो. योग, उपासना, गूढशास्त्रे ह्यांत गती असते.

मंगळ (खालील स्थानी वक्री असता) :

प्रथम स्थानी : तापट व तिरसट स्वभाव असतो. सहज शत्रुत्व उत्पन्न करतो. उष्णतेचे विकार

उत्पन्न होतात, अपघात होतो, शस्त्रक्रिया होते.

द्वितीय स्थानी : घरात चोरी वा अपहार होतो. या कोणाचा अपघाती मृत्यू येतो. घशाचे विकार होतात.

तृतीय स्थानी : भावाला किंवा बहिणीला अपघात होतो. एखाद्या भावा बद्दल किंवा बहिणी बद्दल सतत काळजी असते. कर्णदोष उत्पन्न करतो, डोकेदुखीचा विकार असतो, प्रवासात त्रास होतो.

चतुर्थ स्थानी : स्थावराला अग्निभय दाखवितो, घरात कोणाला वा स्वतःला आनीमुळे वा इतर प्रकारे मोठा अपघात होतो. नेहमी मानसिक त्रस्तता असते. कौटुंबिक सुख मिळत नाही, रक्तदाबाचे विकार उद्‌भवतात.

पंचम स्थानी : एखाद्या संततीचा वियोग दाखवितो, स्त्रियांच्या बाबतीत गर्भपात, सिझरेयन् इत्यादी दर्शवितो. पोटाची वा इतर प्रकारची शस्त्रक्रिया होते, शिक्षणात अडणाळे येतात. संततीकडून सांपत्तिक संकटे उत्पन्न होतात.

षष्ठ स्थानी : ज्वरपीडा होते. अधुनमधून उष्णतेचे विकार उद्भवतात. शत्रूपीडा असते. नेहमी टेन्शनखाली असतो. शस्त्रक्रिया होते. पोटाचे विकार उद्‌भवतात.

सप्तम स्थानी : द्विभार्यायोग होतो वा पती वा पत्नीशी पटत नाही. दूरावा होतो. स्त्रियांच्या कुंडल्यात बाळंतपणी शस्त्रक्रिया दाखवितो. कोर्टात अपयश देतो, पती वा पत्नीला अपघात होतो वा एखादी मोठी शस्त्रक्रिया करावी लागते. भागीदारीच्या व्यवहारात त्रास व कष्ट होतो. लघवीचे विकार दाखवितो. स्त्रियांच्या बाबतीत पदररोग, धुपणी, गर्भाशयाचे विकार उद्‌भवताना दिसतात.

अष्टम स्थानी : स्त्रियांच्या बाबतीत गर्भाशयाची शस्त्रक्रिया दाखवितो. लघवीचे विकार वा मूळव्याध असे विकार होतात, अपघात होतो. शस्त्रभय संभवते. घरात चोरी होते वा दरोडा पडतो, फौजदारी किंवा दिवाणी दाव्यात गुंतला जातो, क्वचित बंधनयोग होतो.

नवम स्थानी : हाताचे व मांडीचे हाड मोडण्याचा अपघात होतो. फॅक्चर्स होतात. घरात देवाची उपासना असते किंवा स्थान असते, स्वतः गणपतीची उपासना करतो, कुंडलीत मंगळ वक्री असता गणपतीची उपासना हितकारक होते असे दिसते. फळ लाभर्त.

दशम स्थानी : एक्झिक्युटिव्ह, वहानखाते, मिलिटरी, पोलिस इत्यादी खात्याशी व्यक्तीचा संबंध येतो, अधिकारयोग होतो, वडिलांना अपघातदर्शक संभवतो. नोकरीत तीन बदल होतात, वरिष्ठांशी न जमल्यामुळे काही वेळा त्रास होतो.

एकादश स्थानी : पैशाच्या व्यवहारात फसला जातो. ठेव बुडते. मित्रमंडळीकडून वास होतो.

द्वादश स्थानी : फौजदारी गुन्ह्यात गुंतला जातो, रस्त्यातील मारामारीत सापडतो वा त्यामुळे इजा होते, क्वचित बंधनयोग संभवतो, पायाला अपघात होतो, पैशाच्या व्यवहारात फसतो वा दिवाणी दाव्यात गुंतला जातो.

शुक्र : (खालील स्थानी वक्री असता)

प्रथम स्थानी : व्यक्तिमत्त्व उत्तम असते. पोशाखी व रुबाबदार असतो. थोडा बायकी वागतो. आवाजाची वा एखाद्या कलेची देणगी दतो, अशुभ असतो वा पापग्रहाच्या योगात पीडित असता दृष्टिदोष उत्पन्न करतो.

द्वितीय स्थानी : शुभग्रहाच्या योगात पैसा खूप देतो, कलाभिरुचीचा संभव असतो. गायन वाद‌नाची आवड असते, हळू व गोड बोलतो, आवाज उत्तम असो.

तृतीय स्थानी : चित्रकला, गायनकला, वादन वा लेखनकला यांपैकी एखाद्या कलेत उत्तम गती असते मित्रमंडळ मोठे असते. एखादा भाऊ वा बहीण कलाकार होते. क्वचित् कवित्व संभवते. स्त्रीच्या प्रेमात पडतो.

चतुर्थ स्थानी : महत्त्वाकांक्षेने स्वतःचे स्थावर करतो. विलासी, चैनी व खर्चिक असतो. पति व पत्नी सुखरुप व सद्‌गुणी असते. कलाभिरुचिसंपत्र असतो. अत्तरे, फुले, सेंट इत्यादीची अतीव आवड असते. बागेचा छंद असतो. जनावरे पाळतो, आधुनिक सुखोपयोगी साधने खरेदी करण्याची आवड असते.

पंचम स्थानी : मुले कलाभिरुचिसंपन्न व सुस्वरुप असतात. परस्त्री वा परपुरुष प्रेमात पडण्याचे योग येतात. स्वत:जवळ एखादी कला असते.

षष्ठ स्थानी : कामी, विकारी व विलासी असतो, शुक्राच्या कारकत्वाखाली असणारे रोग संभवतात, नेत्रदोष उत्पन्न होतात.

सप्तम स्थानी : विवाहात वैचित्र्य दाखवितो. प्रेमांत पडतो, पापग्रहाच्या योगात सप्तमस्थानी वक्र शुक्र असता परस्त्री वा परपुरुषाच्या प्रेमांत पडण्याचे योग येतात. पत्नी वा पती सुस्वरुप मिळतो.

अष्टम स्थानी : सांपत्तिक सुख उत्तम मिळते. पीडित असता नेत्रदोष संभवताता. गुप्तप्रेम संबंध दाखवितो.

नवम स्थानी : देवीची उपासना करतो. सांपत्तिक भाग्योदय होतो. विवाहानंतर भाग्योदयाला सुरुवात होते. एखाद्या कलेत प्रावीण्य मिळवितो.

दशम स्थानी : शुक्रप्रधान वस्तूंचा व्यापार करतो. व्यवसायात यश मिळते. मोठ्या घराण्यातील स्त्रीशी विवाह होतो. जीवनात स्त्रीमुळे यशसंपत्र होतो. एखाद्या कलेत नैपुण्य असते. नाव मिळवितो.

एकादश स्थानी : पैसा खूप मिळवतो. अनपेक्षित धनलाभाचे योग येतात, विलासी व छंदी असतो. नाटकाची आवड असते.

द्वादश स्थानी : ह्या स्थानी वक्री शुक्र पापग्रह युक्त्त वा पीडित असा असता गुप्तप्रेम संबंध दाखवतो. व्यसनाधीन असतो. एखाद्या कलेत प्रावीण्य मिळते. पैसे खूप मिळवतो. क्वचित नेत्रपीडा उत्पन्न करतो.

बुध : (खालील स्थानी वक्री असता)

प्रथम स्थानी : पीडित वा पापग्रहाने युक्त असता वाणीदोष दाखवतो. शीघ्रकोपी असतो. स्वभाव चिडखोर असतो, बुद्धिमत्ता असते.

द्वितीय स्थानी : वरीलप्रमाणे वाणीदोष असतात, जलद बोलतो, वा अडखळत बोलतो; घशाचे विकार उद्‌भवतात, पैसा बाळगून राहते, स्वार्थी व आपमतलबी असतो.

तृतीय स्थानी : बुद्धिमान असतो, चिंतनशील असतो, वाचन व लेखनाची अतीव आवड असते शुभ ग्रहाच्या योगात ग्रंथनिर्मिती करतो, गूढविद्येची आवड असते. पीडीत असा वक्री बुध ह्या स्थानी असेल तर ऐकण्यात दोष उत्पन करतो व कर्णविकार उद्भवतात, तशी शस्त्रक्रिया होते.

चतुर्त स्थानी : बडबड्या वा अतीव बोलका असतो, घरात कोणाशी पटत नाही, बुद्धिमत्ता चांगली असते, पापपहाच्या अंशात्मक योगात वक्री असता कमी ऐकू येते.

पंचम स्थानी : पीडित वा पापग्रहाच्या योगात वक्री असता क्वचित वेड, फिट्स, ज्वरामुळे मेंदूवर परिणाम संभवतात. शुभ  ग्रहाच्या योगात पंचमस्थानी वक्री बुध शुभ फळे देतो, बुद्धिमान असतो, शिक्षण पूर्ण होते, लेखन करतो, बुद्धिमंतांमध्ये नाव कमवितो, संशोधन करतो.

षष्ठ स्थानी : पीडित असता वा पापग्रहाच्या योगात असा वक्री असता मेंदूची दुखणी दाखवितो. Nervous disorders उत्पन्न करतो, पोटाचे विकार उद्भवतात, क्वचित् Skin Disease दाखवतो, लोकात वागण्याबद्दल गैरसमज असतात व इतर प्रकारचे आतड्यांचे विकार होण्याचे योग संभवतात, षष्ठस्थानी वक्री बुध ज्या ग्रहांच्या अंशात्मक योगात असतो त्याच्या कारकत्वाप्रमाणे रोग उत्पन्न करतो.

सप्तम स्थानी : पीडित वा पापग्रहायुक्त असा वक्री बुध सप्तमस्थानी असता विवाहात वा विवाह जमताना पत्रव्यवहार वा वादविवाद जास्त होतात. ठरलेला विवाह क्वचित मोडतो. दिवाणी दाव्यात गुंतला जातो. लघवीचे विकार उत्पन्न होतात. पतिपत्नीत मतवैचित्र्य असते.

अष्टम स्थानी : ठेवीच्या वा देवघेवीच्या व्यवहारात फसण्याचे योग येतात, निद्रानाशाचे विकार उ‌द्भवतात, त्वचारोग व मेंदूचे रोग होतात.

नवम स्थानी : बुद्धिमान असतो, नोकरीत हळूहळू भाग्योदय होतो, घरात कोणाचा शिक्षणक्षेत्रांशी संबंध येतो.

दशम स्थानी : बुधाच्या कारकत्वाखालील सर्व व्यवहारात वा व्यवसायात यशदायक ठरतो, बोलका व खटपट्या असतो, शुक्र ग्रहाच्या योगात व्यावसायिकदृष्ट्या फारच शुभ फले देताना आढळतात, लेखन, वाचन, मनन व चिंतनाची आवड असते. ग्रंथ निर्मिती करतो. संशोधन करतो.

एकादश स्थानी : शुभग्रहांच्या योगात दशमस्थानाप्रमाणे फले मिळतात.

द्वादश स्थानी : पीडित वा पापग्रहांच्या योगात व्ययस्थानी वक्री बुध नेहमी सांपत्तिक अडचणी उत्पन्न करताना अनुभवास येतो. गुप्त शत्रुत्वपीडा असते, अपघात दर्शक होतो. पादरोगी असतो.

वक्री यह है कुंडलीत नीट अभ्यासावे लागतात. अशा ग्रहांची निश्चित अशी फले मिळत असतात. कुंडलीतील वक्री महांचा स्थानदृष्ट्या, ग्रहयोगात व कारक, गुणधर्मानुसार स्वतंत्र असा विचार करावयास पाहिजे.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)