विषय : मूळ नक्षत्र विचार

संकलक : ज्योतिष मित्र मिलिंद

संदर्भ : नक्षत्र ज्योतिष

नमस्कार,

आज आपण मूळ नक्षत्राबद्दल माहिती घेणार आहोत.

मूळ हे नक्षत्र चक्रातील १९ वे क्रमांकाचे नक्षत्र असून या नक्षत्राचे ४ ही चरण धनु राशीत येत असल्याने चतुष्पाद नक्षत्र आहे. तसेच ते अधोमुखी व सुलोचनी आहे. त्यामुळे या नक्षत्रात केतूचा आध्यात्मिकपणा, गुरूचा न्यायी व उदारपणा व निऋतीचा त्यागीपणा अशा शुभगुणधर्माचा सुंदर मिलाफ आढळतो. या नक्षत्रामध्ये ११ तारे असून ते विंचवाच्या नांगीसारखे किंवा सिंहाच्या शेपटीसारखे दिसतात. तारे अत्यंत तेजस्वी, जरा लालसर पांढरे व काटेरी दिसतात. या नक्षत्राची आकृती झाडाच्या मुळासारखी पण भासते. कारण या नक्षत्राचे दुसरे नाव ‘निऋती मूलवर्हिणी’ असे आहे. पहिल्या प्रकारात ही तारका मुळाशी वाटते तर दुसऱ्यात मोराच्या तुऱ्याच्या ठिकाणी आहे. या नक्षत्राचे इंग्रजी नाव ‘लांबडा स्काप आहे. या नक्षत्राचेही पहिले २ अंश गंडांतर तारा योगात येतात, नक्षत्राच्या ४ चरणावर अनुक्रमे मंगळ, शुक्र, बुध व चंद्राची सत्ता आहे.

मूळ नक्षत्राबद्दल बरेच गैरसमज आहेत. ‘मूळ’ हे जन्मनक्षत्र आले की बरेच जातक घाबरून जातात व शांतीकर्माचा मार्ग स्वीकारतात. बऱ्याच वेळा ‘मूळ’ नक्षत्रात असलेल्या उपवर मुलीच्या पत्रिका नाकारल्या जातात.

वास्तविक मूळ हे अत्यंत सत्त्व व शुभगुणधर्मी असून महापराक्रमी व कर्तृत्ववान आहे. या नक्षत्रावर जन्मलेल्या व्यक्ती कधीही सामान्य म्हणून न राहता अत्यंत श्रेष्ठपदाला जातात.

मूळ हे मुळावर येणारे नक्षत्र आहे. या नक्षत्रावरील व्यक्तीचा भाग्योदय दुसऱ्याच्या मुळावर येऊनच होतो. ज्या प्रमाणे कोणत्याही झाडांचे मूळ हे दुसऱ्याच्या मुळावर येऊन वाढते, त्या प्रमाणे ज्या ठिकाणी एखाद्या व्यक्तीवर संकट वगैरे येऊन त्याचा नाश झाला असेल त्या ठिकाणी यांचा उदय होतो. ज्या ठिकाणी एखाद्या व्यक्तीची नोकरी सुटलेली असेल त्या ठिकाणी यांना नोकरी मिळते. जर एखाद्या मुलीच्या सप्तमात चंद्र किंवा सप्तमेश मूळ नक्षत्रात असता तिला स्थळ अतिशय श्रीमंत व सुखवस्तू मिळेल. पण त्या ठिकाणी दुसऱ्या एखाद्या मुलीचा विवाह मोडलेला असेल.

मूळ नक्षत्र राक्षसगणी असले तरी अतिशय शुभ आहे. कारण या नक्षत्रावर जन्मणारे जातक अंगाने सशक्त, दणकट व बलवान, तरी त्यांच्यामध्ये नम्रपणा, दुसऱ्याला मदत करण्याची वृत्ती, परोकार, न्यायीपणा, दयाळू, महत्त्वाकांक्षी, ध्येयवादी, अन्यायांचे रक्षण करणारा, शूर, धाडसी, कर्तृत्ववान व कर्तबगार आढळतात. हे नक्षत्र जरा हानिकारक आहे. ते एखाद्याला वाईट तितकेच एखाद्याला उच्च पदाला पोहोचवणारे आहे. खरे बोलणारे, ईश्वराला भिऊन वागणारे, सदाचारी, तेवढेच युद्धप्रिय, राजकीय उलाढाली करणारे, घराण्याचा नावलौकिक काढणारे व धनसंचय करणारे असतात. यांना व्यायामाची फार आवड असते.

मूळ नक्षत्र स्त्रियांपेक्षा पुरुषांना जास्त अनुकूल आहे. कारण पुरुषांना लागणारे घाडस, शौर्य, पराक्रम, स्वावलंबित्व, अधिकारलालसा, स्वातंत्र्यप्रेम हे गुण यामध्ये जास्त आढळतात. या नक्षत्रावर जन्मणाऱ्या जातकांचा बांधा मध्यम, उंच, सडपातळ, हाडापेराने मजबूत, लांब व रुंद हाडे असणारा. अवयव पीळदार विशेषतः हात, पाय, मांड्या, दंड व मनगट लोखंडासारखे जाड व टणक असतात. मुख व मान भरदार असते. कपाळ भव्य, चौरस व चेहरा सुंदर, तेजस्वी, थोडा रागीट, करारी व बौद्धिक आणि विद्वान माणसांचे तेज असणारा असतो. यांना मर्दानी खेळ, कुस्ती, घोड्यावर बसणे, दांडपट्टा, लष्करी शिक्षण, मंत्रविद्या यांची फार आवड असते. पांढऱ्या स्वच्छ पोशाखाची आवड असते. राहणी साधी पण नीटनेटकी व व्यवस्थित असते. या नक्षत्राचे दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे शरीरसंपत्तीबरोबर बुद्धिमत्ताही चांगली असते. हे जातक हुशार, बुद्धीमान, विद्वान व विधेसाठी परिश्रम घेणारे असतात. उच्च शिक्षण पूर्ण होते.

संत ज्ञानेश्वरांचे मूळ नक्षत्र होते. त्यांच्या जन्मानंतर त्यांच्या माता-पित्याचे निधन झाले पण ते श्रेष्ठपदाला गेले. चेहरा सुंदर, तेजस्वी व बळकट असून त्यांच्या हातून ज्ञानेश्वरी लिहिली गेली.

मूळ नक्षत्र स्त्रियांना फारसे अनुकूल नाही. कारण या नक्षत्रात नाजूक किंवा कोमलपण नाही. कलेच्या दृष्टीनेही ते फार योग्य नाही. या नक्षत्रावर जन्मणाऱ्या स्त्रिया पुरुषी बांध्याच्या व पुरुषी वृत्तीच्या आढळून येतात. बाचा सशक्त, दणकट व मजबूत असतो. चेहरा सुंदर पण पुरुषाची झाक असते. मात्र त्या शूर, धाडसी, कर्तृत्ववान, कर्तबगार, तेवढ्याच संसारी, समाजप्रिय, समाजसेवेची आवड असणाऱ्या, रसिक, हौशी, कलाप्रिय, आनंदी, थोडचा गंभीर असतात. खेळांची बरीच आवड असते. बुद्धीमत्ताही चांगली असून शिक्षण चांगले असते. स्वच्छ व साधा पेहराव यांना प्रिय असतो. पिवळा रंग विशेष आवडतो. फार भडक, गडद अथवा डिझाईनच्या पातळाची आवड नसून उठावदार व एकाच रंगाची साडी प्रिय असते. रोहिणीप्रमाणे अलंकाराचा फाजील हव्यास नसून २-३ ठळक व उपयुक्त दागिने आवडतात. वेण्या किंवा गजन्यापेक्षा फुले प्रिय असतात. मूळ नक्षत्राची स्त्री एखाद्या देवीसारखी भासते.

मूळ नक्षत्राखाली येणारा वर्ग डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स, शस्त्रक्रिया करणारे, पोलीस व लष्करी खात्यातील लोक, न्यायाधीश, मॅजिस्ट्रेट, रेल्वे अधिकारी, कस्टम अधिकारी, पुढारी वर्ग, अंमलबजावणी खात्यातील लोक, सरकारी किवा कॉर्पोरेशन क्षेत्रात काम करणारा वर्ग, संतवर्ग, वकील, अॅडव्होकेट, कारखानदार, गॅरेजचे मालक, रिपेअर्स करणारे, शिक्षक व प्रोफेसर वर्ग, समाजसेवक, धर्मप्रसारक, समाजातील वरिष्ठ मध्यम वर्ग होय.

मूळ नक्षत्री रवि असता शरीरप्रकृती बरी असते. बांधा उंच, सडपातळ, सशक्त, दणकट, रुंद व लांबट चेहऱ्याचा व रुबाबदार व्यक्तिमत्त्व असते. मात्र अतिक्रोधी, मानी व शिस्तीचा भोक्ता असतो. अधिकार योग, नावलौकिक, कीर्ती व पुढारीपणाला चांगला,

मूळ नक्षत्री चंद्र असता शरीर बांधा मध्यमकारक व चिवट असतो. मात्र सत्त्वगुणी, विवेकी, बुद्धीमान, समाजप्रिय व कीर्तिमान होतो. मूळव्याधीचा कधी कधी त्रास होतो.

मूळ नक्षत्री मंगळाला चांगले आहे. तो शरीरप्रकृती व अधिकारयोगाला फार चांगला. बांधा मध्यम, उंच, हाडापेराने मजबूत, लांब व रुंद हाडाचा, शरीर पिळदार, तालीमबाज, चपळ व तरतरीत असतो. चेहरा रुंद, तेजस्वी व फार रागीट दिसतो. स्वभाव मानी, ताफ्ट, उतावळा व आक्रमक पण थोडा तारतम्य असणारा असतो. इंजिनिअर्स, डॉक्टर्स, शस्त्रक्रिया करणारा वर्ग तसेच पोलिस किंवा लष्करातील अधिकारी किंवा अंमलबजावणी खात्यातील वर्ग यांना चांगला, कोणत्या ना कोणत्या प्रकारचा अधिकार मिळतोच. मात्र मंगळ बिघडला असता शस्त्रक्रिया, अपघात, कापणे, भाजणे, हाड मोडणे यांची फार भीती असते.

मूळ नक्षत्री बुध असता बुटका, आडवा व चेंडूसारखा गोल बांधा व टुणटुणीत असतो. बुद्धीमत्तेला मात्र मध्यम असतो.

मूळ नक्षत्री गुरु फार चांगला, गुरु असता उंच, हाडापेराने मजबूत, सशक्त, दणकट व भारदस्त शरीराचा असतो. चेहरा सुंदर तेजस्वी पण गंभीर व बौद्धिक तेज असते. बुद्धीमत्ताही श्रेष्ठ असते. तो कायदेशास्त्र, इंजिनिअरिंग, डॉक्टर्स यांना चांगला. जज्ज, वकील, अॅडव्होकेटस् यांना उत्तम. तर पुढारीपण व समाजसेवक, धर्म प्रसारक यांना पण चांगला, अधिकार योग व कीर्ती चांगली मिळते.

मूळ नक्षत्री शुक्र फारसे अनुकूल नाही. शरीरबांधा बळकट असला तरी प्रकृती उष्ण असते. बारीस सारीक किरकिर असतेच. बुद्धीमत्ता, कला व अधिकार योगालाही तो बरा नाही.

मूळ नक्षत्री शनी शरीर चांगले देतो. हाडपेर व शिरा मजबूत असतात. मांस कमी असते. कणखरपणा चांगला असतो. मात्र शनी बुद्धी धन किंवा रूप व कला यांना अनुकूल नसतो. जन्मभर काबाडकष्ट, श्रम व दगदगच करावी लागते.

मूळ नक्षत्री राहू प्रकृतीच्या दृष्टीने चांगला. बांधा मजबूत, पीळदार व आकर्षक असतो. तो अंमलबजावणी खात्यातील कामाला चांगला. अधिकार योग मिळतोच. काहीवेळा इंजिनिअरिंग किवा लष्करी शिक्षणाला चांगला. स्वपराक्रमानेच पुढे येतो.

मूळ नक्षत्री केतू मजबूत पण जरा बेढब बांधा दर्शवितो. मात्र प्रकृती उष्ण असते. मूळ व्याधीची भीती असते. तो धार्मिक व पारमार्थिक मार्ग, सत्प्रवृत्तीकडे लवकर वळतो.

मूळ नक्षत्री हर्षल शरीरप्रकृती चांगली दर्शवतो. अधिकार योगालाही चांगला. तो विमानविद्या, टी.व्ही., विजेच्या साहाय्याने चालणाऱ्या मशीनचे इंजिनिअरिंग शिक्षण, संशोधन यांना उत्तम. मात्र स्वभाव विक्षिप्त, लहरी व जरा हेकेखोर असतो.

मूळ नक्षत्री नेपच्यून शरीरप्रकृतीच्या दृष्टीने मध्यम, धार्मिक व सात्विक प्रकृती बरी असली तरी अंतःस्फूर्ती किंवा ध्यानधारणा यांना फारसे अनुकूल नसते.

मूळ नक्षत्री होणारे आजार दाहक व जरा कूर असतात. या व्यक्ती सहसा ताप, सर्दी किंवा खोकला अशा साध्या विकाराने आजारी नसतात. तर मूळव्याध, कापणे, भाजणे, हाड मोडणे, खरचटणे, हाडाचा चुरा होणे, झाडावरून किवा उंचावरून पडणे, उष्णतेचे विकार, शस्त्रांच्या जखमा, शिरा सरकणे, अपघात, पाठीचे मणके सरकणे, पोटाची अॅपेडीसीयटीस, ट्यूमर, अल्सर, कॅन्सर यांची फार भीती असणे.

मूळ नक्षत्रावर जन्मसमयी अनिष्ट कालादी दोष म्हणून शांती करण्याची प्रथा आहे. मूळ नक्षत्राच्या प्रथम चरणावर जन्म झाला असता पितॄनाश, दुसऱ्या चरणावर मातृनाश, तिसऱ्यात द्रव्यनाश व चौथ्यात कुलनाश होतो. मुळाचा चौथा चरण काहीजण शुभ मानतात. मूळ नक्षत्रावर जन्मलेली कन्या, सासू व सासरा यांना अनिष्ट फलदायक होते. ज्येष्ठा नक्षत्राची शेवटची एक घटिका व मूळ नक्षत्राच्या पहिल्या दोन घटिकांत जन्म झाला असता एवढ्या काळाला अभुक्तमूळ म्हणतात. या अभुक्त मूळकाली जन्म झाला असता ८ अनिष्ट फल असते. मूळ नक्षत्रावर जन्म असून २।५।८।११ या राशीचे लग्न असता मूळ स्वर्गलोकी असते. फळ राज्यप्राप्ती ३२६।७।१२ या राशीचे लग्न असता मूळ पाताळी राहाते. फळ धनप्राप्ती. १।४।९।१० या राशीचे लग्न असता मूळ मनुष्यलोकी होते. फळ शून्य.

मूळ नक्षत्रावर जन्मणाऱ्या जातकाचे अक्षर मोठे, ठळक व गोल असते. मात्र एकाच रेषेत अक्षरे नसता वेडेवाकडेपणा दिसून येतो. लिहिणे जरा दाबून असते. या नक्षत्रावर ३ किवा ९ अंकाचे वर्चस्व दिसते व गुरुचा पुष्कराज किवा रवीचे माणिक शुभ असते. हे नक्षत्र सुलोचनी असल्याने या नक्षत्रावर वस्तू हरवल्यास ती बराच प्रयत्न करूनही सापडत नाही. वस्तू उत्तरेला गेलेली असते.

मुहूर्तशास्त्रामध्ये मात्र मूळ नक्षत्र बऱ्याच शुभकार्याला अनुकूल आहे. विशेषतः विवाहाला हे नक्षत्र प्रशस्त आहे. अधोमुखी नक्षत्र असल्याने विहिरी बांधणे, पुरलेले द्रव्य काढणे, पुरणे यांना चांगले. तसेच गणितारंभ, घूत खेळणे, मंत्र, साधन, मध काढण्यास आरंभ करणे, पुरवून औषध घेणे, औषधी वृक्ष लावणे, जमीन नांगरणे, बी पेरणे, मुलांचे नाक-कान टोचणे, गांधर्व विवाह, प्रयाण इत्यादी कार्यांना चांगले. शस्त्रक्रिया करण्यासाठी हे नक्षत्र फारच चांगले आहे. बऱ्याचवेळा या नक्षत्रावर शस्त्रक्रियेचे दिलेले मुहूर्त यशस्वी झालेले आहेत.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)