नमस्कार,

आज आपण शनि या ग्रहाविषयी माहिती घेणार आहोत.

खगोलशास्त्र : शनिला शनिश्वर म्हणतात (शनै+चर) कारण हा राशिचक्रातील अन्य ग्रहांपेक्षा मंद गतीने भ्रमण करतो. हा सर्वात दूरचा बाह्य ग्रह आहे. (पूर्वीच्या काळी फक्त सात ग्रहांचा शोध लागला होता. सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरु, शुक्र आणि शनि. युरेनस, नेपच्यून ई. ग्रहांचा शोध वर्तमान मध्ये लागला आहे.) शनिला डोळ्यांनी ने पाहिले जाऊ शकते.

शनी तीन सम केन्द्रीय वाल्यांनी घेरलेला आहे. हे वलय वेगवेगळे आहे. व दोन वलयांमधील जागा पोकळ आहे. शनि एक निळ्या चेंडूला तीन बांगड्यांनी घेरल्याप्रमाणे दिसतो.

शनि सूर्यापासून ८८ कोटी ६० लक्ष मैल दूर आहे. हा गुरु पेक्षा लहान आहे. याचा व्यास ७५००० मैल आहे, याचे ९ चन्द्र आहेत. पृथ्वीची चंद्राशी तुलना केली तर आकारामध्ये हा ७७० वेळा मोठा आहे. पण वजनामध्ये १०० गुणापेक्षा काही कमी आहे.

शनि सूर्याचे आसपास साडेएकोणतीस वर्षामध्ये एक चक्कर लावतो, म्हणून साधारण मानाने शनि प्रत्येक राशि मध्ये अडीच वर्ष असतो.

पौराणिक : शनिला यम म्हणतात का. हा दीर्घायुचा कारण आहे. हाला भगवान शिव वा इंद्राचे कर्तव्य पालन करावे लागते. शनि बर्फा प्रमाणे थंड ग्रह आहे. हेच कारण की मृत पावल्यानंतर म्हटले जाते की व्यक्तिचे हाय-पाय थंड पडले आहेत.

शनिला दोन पाप ग्रह आहेत. “गुलिका व “मंदी” चा पिता मानला जातो. शनिला नील व मंद पण म्हटले जाते. शनिला अपंग म्हटले जाते, याची एक गोष्ट आहे. जेव्हा रावणाचा पुत्र इंद्रजीत चा जन्म होणार होता, तेव्हा शनि ने आपला एक पाय ११ व्या स्थानाहून १२ वे स्थानी ठेवला. ज्या मुळे शनि बालकास गर्वित करू शकेल व वेळ आल्या वर त्याचे पतन होऊ शकेल. रावणाने त्याचा पुत्र इंद्रजीतचे जन्मवेळी सर्व ग्रहाना ११ व्या स्थानी ठेवण्याचा प्रयत्न केला, कारण ११ वे (लाभ) स्थानी स्थित ग्रह निःसंदेह रुपाने जातका करित चांगला असतो. बारा स्थाना मध्ये फक्त ११ वे स्थानच असे आहे की, तो जातकाची समस्त इच्छा व महत्वाकाक्षांची पूर्ति करतो. परंतु देवाना हे परिणाम माहित असल्याने त्यांनी शनिची प्रार्थना केली. व शनीने मुळे देवांना आश्वस्त केले. शनि ११ वे स्थानामध्ये फार शुभ असतो आणि १२ वे स्थानामध्ये पुष्कळ वाईट असतो, म्हणून शनि ने आपला पाय १२ वे स्थानी ठेवला. जेव्हा रावणास सूचना दिली गेली की त्याला मुलगा झाला त्यावेळी शनी ग्रह ११ वें स्थानी नसून १२ वे स्थानी आहे. रावनामे शनिचा एक पाय काढून टाकला म्हणून शनिला अपंग ही म्हणतात व की शनिला मंद ही म्हणतात.

शनि सूर्याचा पुत्र आहे. त्याचे गुण व विशेषता पहा – दोन्ही एक दुस-याचे विरुद्ध आहेत. चंद्राचा पण विचार करा, शनिशी त्याचा पण मेळ बसत नाही. हेच कारण की, शनिला मकर व कुंभ राशि दिलेली आहे, जी सूर्य व चंद्राच्या विरुद्ध आहेत.

पश्चिमी विद्वानाचा अनुसार शनि यूरेनस चा पुत्र व गुरु नातू आहे. जेव्हा त्याला हे समजले की त्याचा पुत्र, संसाराचा नाश करेल, तेव्हा त्याने त्याला मारले.  ईश्वर नेहमी प्रत्येकाच्या करणीनुसार फळ देत असतो, शनिने यूरेनसला राज्यावरून हटवले, तेव्हा गुरुने शनिला ठेवून घेतले व प्रकृतिच्या नियमाची दिक्षा दिली. अश्या प्रकारे अनेक कथा आहेत.

काही लेखकांच्या मते शनि ब्रम्हाचा प्रतिनिधी आहे. परन्तु सामान्यपाने त्याचे कार्य पहाता त्याशी सहमत नाही की शनि मानवीय जीवनाचे कार्य करतो. त्याला भगवान शिवरुद्रचा प्रतिनिधि हा  सिद्धांत जास्त योग्य वाटतो. सूर्यास  वा गुरु ला ब्रम्ह म्हटले जाऊ शकते. परंतु शनि मध्ये शिवाची विशेषता आहे. शनिला नील ही म्हटले जाते व शिवास नीलकंठ. शनि शिशिर ऋतु, फेब्रुवारी, मार्च ह्या थंड महिन्यांचा अधिपति असतो.

ज्योतिषशास्त्र : शनि निष्फळ, थंड, बंधनकारक, स्थिर, शुष्क, सुरक्षात्मक, कठोर, निराश व गुप्ततेचा ग्रह आहे. हा मकर व कुंभ राशींचा स्वामी आहे. मूळ त्रिकोण अथवा दिवसाची राशि कुंभ आहे व रात्रिचे स्थान मकर आहे. शनिची उच्च राशि तुळ आहे जेथे सूर्य नीचेचा असतो. शनिची नीच राशि मेष आहे, जी सूर्याची उच्च राशि आहे. सूर्याची राशि सिंह व चंद्राची कर्क राशि आहे. या दोन्ही शनिच्या पतन राशि आहे.

शनि बुध राशि मिथुन व कन्या व शुक्र राशि वृषभ व तुळ मध्ये स्थित असल्यास मित्रगृही मानले जाते व अन्य स्थानी स्थित असल्यास शत्रुचे घरी म्हटले जाते. शुक्राची बुधाची राशि मध्ये जन्मलेले व्यक्ति करिता शनि पुष्कळ शुभ म्हटला जातो. उत्तर कालामृत च्या अनुसार शनि स्वत:च्या राशि मध्ये अथवा गुरुच्या राशि मध्ये उच्चचा असेल तर तो शुभ फलदायक ठरतो.

कालिदासाचा विचार आहे की की जर शनि स्वामित्व द्वारे शुभग्रह आहे, तेव्हा’ त्यांना स्वक्षेत्री, उच्च वा वर्गोत्तम मध्ये असणे शुभ फळ देण्याकरिता शुक्राचे अंतर दशेमध्ये आवश्यक नाही, शुक्र दशा मध्ये बली, राजयोगा मध्ये शनि, राजा कुबेर पण दारोदार चा भिकारी बनतो.

कृष्णमूर्ति पद्धतिचे अनुसार शनि पुष्य, अनुराधा व उत्तरा भाद्रपदाचा स्वामी होत असल्याने या तिन्ही मधून एखादे नक्षत्रामध्ये स्थित ग्रहांस अश्या तो शनि स्वामित्व, स्थिती, द्वारे फळ देईल.

शनि उशीर करतो. हा फळापासून वंचित हि करू शकतो. हा निराश पण करू शकतो. प्रतिकुल फळ, तंटा, अडचणी, ई. वाईट शनि चे परिणाम आहेत, तर परिश्रम करणे, धैर्य, धैर्यतापूर्वक कार्य करणे, दूरदर्शिता, कमी खर्च, बचत, उद्योग, गुप्त रहाणीची शक्ति, स्थिरता, आत्मनियंत्रण, कर्तव्य परायणता ई. शुभ शनीचे कारण आहेत.

सुप्त, आळशी, बेकार, कुप्रभाव मध्ये असणारे, शनि द्वारे दर्शित होतात, त्याचा कधीही काम करण्याचा विचार होणार नाही. जर कधी ते कार्य प्रारंभ करतील तर अडचणी, बाधा, उत्पन्न होते अथवा त्याना निराश करतात. ते शंकाखोर होतात, त्यांना भीति वाटत राहते की, त्यांना एखाया कामामध्ये यश मिळेल किंवा नाही, म्हणून ते व्याकुळ होतील. ते दुस-यावर शंका घेतील, शनि मनात अविश्वास उत्पन्न करतो.

शनि जातक नेहमी गाडी चुकवितो, ते अधिकांश तर उशीरा रवाना होतील. कार्य करण्याकरिता लाभ प्राप्त करण्या करिता, ते स्टेजवर बोलल्याचा ही प्रयत्न करतील, ते चांगली तयारी करु शकतील, पण ऐनवेळी फक्त काही मुद्देच आठवू शकतात. शनिशी प्रभावित विद्यार्थी ना परीक्षेदरम्यान गोष्टी आठवणार नाहीत. पण जेव्हा ते परीक्षा भवनचा बाहेर येतात, तेव्हा त्यांना सर्व आठवते. एक शनिजातक आपल्या मित्राकडे एखादे कामानिमित्त जातो, तेथे पोहचल्यावर वेगळ्या गोष्टी मध्ये गुंतून जातो. तिथे काही बाधा उत्पन्न होते व त्याचे कार्यामध्ये अडचणी उत्पन्न होतात. शनि एक शक्तिशाली ग्रह आहे मग तो शुभ ग्रह वा रूपाने असो वा अशुभ ग्रहाचा रूपाने, हे पहावयास हवे की अंतर्दशा शनि चे काय फळ मिळू शकेल.

अश्या प्रकारे ज्या व्यक्तिचा जन्म मकर वा कुंभ लग्नामध्ये अथवा पुष्य, अनुराधा या उत्तरा भाद्रपदा नक्षत्रामध्ये झाला असेल, ते शुभ या अशुभ शनिच्या त्याचे दशेमध्ये फळ देतील. शनि दीर्घायुचा कारक ग्रह आहे. दीर्घायु स्थानावर अर्थात अष्टम स्थानामध्ये स्थित असेल तर तो जातकास दीर्घायु बनवितो. “कारको भव नाशम:” हा श्लोक शनि बद्दल लागू होत नाही.

गुरु उत्पत्ति व विस्तारचा कारक ग्रह आहे. म्हणून गुरु उत्पादन करतो व शनि नष्ट करतो. ज्यामुळे समतोल राहतो. शनिच्या प्रभावामध्ये जन्मलेले लोक, गरम वस्तु पसंत करीत नाहीत. ते थंड वस्तु पसंत करतात. विशेष रूपाने थंड स्थानी ठेवलेली थंड वस्तु पसंत करितात. कारण शनि थंड ग्रह आहे. ते शिळे पण सुरक्षित खाण्यालायक अन्न खाऊ शकतात., शनि आंबट चव पसंत करतील.

शनि जेव्हा लाभदायक असेल तेव्हा खरा, ईमानदार, कार्य करणारा, विश्वास पात्र, शुद्ध व्यक्ति असतो. हा ध्यान, पतन, प्रार्थना, इ. मध्ये रमणारा असतो. पण शनि जातक जो सर्व कार्याकरिता उपदेश देत नाही. मौन धारण करतो, शांति धारण करती, भोज्य पदार्थाचे त्याग करतो, एकांत पसंत करतो. समाजाशी तूटक राहतो. शनि कधीही दुस-याचा विचाराची पर्वा करणार नाही. तो एकाग्री, मितव्ययी व गणना करणारा असतो. शनीचा रंग नीळा आहे. जेव्हा दुःखी, उदास, हताश, पराभूत मानत असाल, तर कधीही निळ्या रंगाचा पडदा, टेबल क्लाथ, भिंतींचा रंग अथवा अंगठी नीलम घेऊ नका. लाल रंग वापरा, जो मंगळाचा आहे, तो हिंमत देईल, सक्रिय करेल,

शनी दशेत त्याला निळा रंग आकर्षित करेल. म्हणून त्यास बळी पडायला नको. उलट रंगाचा वापर करा. शनिचा वाईट प्रभाव गुरु आठवा बळी मंगल द्वारे परास्त केला जाईल. मंगळ शनी ला शुभ दृष्टीने पहात असेल तर लाल रंगाचा प्रयोग करा. जर शुभगुरु शनिची पीडा कमी करतो म्हणून शुद्ध सोने वापरा.

ज्यांचे चंद्र व बुध शनिवारे पीडित असेल, तर हीनताचा अनुभव करतील व भीतीयुक्त भावना राहील. अशा स्थिती मध्ये लाल रंगाचा वापर करा. मूर्खता, मंदबुद्धी, मौलिकत्वाचा अभाव व विचार शून्यता शनिच्या खराब स्थितीच्या कारणामुळे होते.

हिन्दू संतांनी म्हटले गेले आहे की, व्यक्तिचा जन्म दिवसा होतो, तर त्याचा पिता सूर्य द्वारे दर्शित होतो व रात्रीमध्ये असेल, तर त्याचा पिता शनि द्वारे दर्शित होतो. शनिला सेंट पीटर म्हटले जाते. हा एखादे करिता स्वर्ग या नरकाचे दार उघडतो. शनि नीळ्या रंगाचा अधिपति आहे. काळा, भूरा व नील रंग पश्चिमी विद्वानाद्वारे शनीस मान्य केले आहे.

शनि लपलेल्या गुप्त गोष्टी, खाण व खाणीतून काढलेल्या वस्तु, कालव्याचे खोदकाम, नाले, कबर, खोदणे व जनाना, भूगर्भशास्त्र, भूमि व राज्यास दर्शवितो. शनि बटाटे, शेंगा ई जमिनीच्या आत उत्पन्न होणा-या वस्तुना दर्शवतो.

शनि दीर्घ काळाचे आजार, हाडां संबंधित आजार वा रोग, खाज, अंगभंग ई दर्शवतो.

शारीरिक : शनि दुबला, हडकुळा, पिवळा अथवा काळ्या रंगाचा व्यक्ति उत्पन्न करतो, चेहरा उदासीन असतो. या तर वास्तविक वयापेक्षा अधिक वयाच्या दिसतात. त्याची दृष्टिही अशी असते कि अतिशय निरखुन पहात आहे. तेज डोळे व बाहूबल, ही शनि जातकाची विशेषता असते. सामान्यपणे शनि जातक काही बहिरा असतो. तो लोकांना पुन्हा सांगण्याची विनंती करतो.

व आपला हात कानाजवळ नेईल, व जोराने बोलण्याचा इशारा करेल. शरीर उंच व पातळ असते.

शरीराचे भाग : अस्थी प्रणाली, हाडे, केस व त्याचे वाढणे, कान, दात इत्यादि.

आजार व रोग : शनि व चंद्राची प्रतिकूल दृष्टि असेल, तर मनामध्ये प्रश्नसंबंधी गोंधळ. शरीरामध्ये जेवणातील खराब गोष्टी साठणे, त्वचा कठिण होणे, पायरिया ई. उद्भवते. शनि मंगळ व चंद्राची अशुभ दृष्टि मध्ये देवी होतात, चालण्या फिरण्याचे बळ समाप्त होउन जाते,

शनि व मंगळाची वाईट दृष्टि असेल तर पडणे, घाव, जखम, शस्त्रक्रिया, अंग विछेद, हाड मोडणे इ. होते.

बुध व शनि पीडित असेल तर भीती वाटेल, कानामध्ये कष्ट, बहिरेपणा (चंद्रपण पीडित असेल तर कानामध्ये पू होतो) सर्दी, थंडी लागणे, दमा, फुफ्फुसा संबंधी, क्षय रोग, बोलण्यात दोष, लकवा, विटामिन बी कमी होणे इ. होते.

शनि व गुरु परस्पर पीडीत असेल, तर नपुंसकता, कब्ज, मनात मळमळणे, कैन्सर रोग होतो.

सूर्य व शनि विपरित दृष्टि मध्ये असेल तर ब्लडप्रेशर, एनीमिया, गाठी, हृदयरोग ई. होते.

शुक्र व शनि विपरित दृष्टि मध्ये असेल, तर तो मैथुनिक आजार, कोड, टक्कल, काळे निळे डाग,  रक्तदोषाने पीडित असतात.

वनस्पती, जड़ी व बूटी : द्विदलीय बीज, सीसम, केळाचे झाड, महुआ, काळे धान्य ई.

स्थान : एकांत, पहाडी टापू, जंगल, वाळवंट, गुहा, समाधि स्थान, घनदाट भाग, घातक नाशकारी जुने घर, चर्च, मंदिर, खड्डे, दरी, कोळश्याचे खड्डे, पायदान, विहीर, दुर्गन्धयुक्त स्थान, दलदलचे क्षेत्र, घाणेरडी जागा, सलून, चामडे, चप्पल कारखाना व असे स्थान ज्या मुळे मळमळते.

राजनैतिक : मोठ-मोठ्या भवनांचे निर्माण, कायदा, लोकसभा, सदस्यांची असहमति वा विचाराची भिन्नता, एखाद्याचा मृत्यु किंवा राज्य गमविणे, राज्याचे प्रतिष्ठेस धोका, निषेध, नियंत्रण, राशनिंग, आपत्कालीन अधिकार, प्रजा तंत्र चा दुरुपयोग, दुष्काळ,भूकंप, जनतेच्या पैश्याची बरबादी, भौतिक सर्वेक्षण ई. गोष्टी दर्शवतो.

आर्थिक : अधिक कर लावणे, प्रायव्हेट सेक्टरमध्ये उदासी, निर्यातीत मंदी, विदेशी विनिमय मध्ये अडचणी, संप, अयशस्वी मध्यस्थी, नैसर्गिक आपत्ती मुळे बेकारी, राष्ट्रीयीकरण, प्रायवेट लोकाची संपति, राज्यकर्त्याची प्राप्ति व त्याचा धंदा, लुट, यातायात मध्ये अडचणी, अस्त्र शस्त्राची हानि, सर्व पदार्थाची कमी ई.

उत्पादन : जस्त (सूर्याच्या जोडीस), काजळ (चंद्रा बरोबर), घासलेट (शुक्र व चंद्राबरोबर), पेट्रोल (चन्द्र शुक्र मंगळ), पैट्रोलियम उत्पादन (चन्द्र व मंगळ), कोळसा (मंगळा बरोबर), खनिज पदार्थ (मंगळ व बुधा बरोबर), ह्युम पाईप (मंगळ व शुक्र), सिमेंट, हाडे, चामड़े (मंगळ), धातु शोधन विद्या (मेटेलर्जी)(शुक्रा बरोबर) लाकूड ई.

धंदा : जस्त, लोखंड वाले पदार्थ, केस, लोकर, चामडे, दगड खाण, धातु खनिज चा व्यापारी व उत्पादक.

सूर्य व शनि व्यवसाय दर्शवितात तर जातक मोठे उद्योग, जे शासन द्वारा चालतात, स्थानीय परिषद, पंचायत, कार्य, शासन जिल्हा बोर्ड, मध्ये नोकरी, सृजन ई.

चंद्र व शनि : शेतीविषयक, जुन्या विचारांचा उपदेशक, जुने रिवाज पाळणारा, परंपरा वादी, म्युझियम स्टेडियम मध्ये नौकरी करणारा.

मंगळ व शनि : मिस्त्री, नकाशे करणारा, सर्वेयर (बुध) इंजीनिअर, ठेकेदार भवन निर्माता (शुक्र), गुप्त रोग विशेषज्ञ (शुक्र व यूरेनस), एक्स-रे टेक्नीशियन ई.

बुध व शनि : इंजिनियर प्राचीन पुराण लेखक, कादंबरीकार, सेन्सर विभाग, लेखक (मंगळाच्या जोडीस), स्टेनोग्राफी, निगरानी विभाग, खोटा प्रचार, कथाकार, काळाबाजारी (शुक्राचा जोडीस) लाकूड तोड़े, शिक्षण, वैज्ञानिक ई.

गुरु व शनि : चिकित्सक, भूसंपत्तीचे दलाल, खाण मालक, बैंक मध्ये नौकरी, धार्मिक संस्था मध्ये कार्य, राजनैतिक कार्यालय, वैज्ञानिक लेबोरेटरी, मोठी कंपनी, क्लब, सोसायटी मध्ये नोकरी व जन्म नियंत्रणाचा साधनामध्ये कार्य व प्रचारक होती.

शुक्र व शनि : अभ्रकचा व्यापारी, अभ्रक खाणीमध्ये कार्य करणारा, शिंपी, पुंगी वाजविणारा, संगीत निर्देशक, सिनेमा जातक, एक्स्ट्रा व्यक्ति, ड्राफ्टमन, घोडे व हत्ती प्रशिक्षण देणारे, चर्मरोग, कोड व मैथुन रोग मध्ये तज्ञ ई.

आज येथेच थांबू.

ज्योतिष मित्र मिलिंद

संपर्क : ७०५८११५९४७

(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)