ॐ स्वरूप व तत्वे व राशी

ओम (ॐ) हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख चिन्ह आहे. ओंकार हा ‘अ’कार,’उ’कार व ‘म’कार अशा तीन वर्णांनी बनलेला आहे. हे तिन्ही वर्ण जो चांगल्या प्रकारे आकलन करतो तो ब्रह्मपदास पोचतो. ब्रह्मदेवाने पूर्ण ब्रम्हाण्डचे दोहन केल्यावर ऋग्,यजु व साम हे तीन वेद उत्पन्न झाले. या वेदांमध्ये संपूर्ण ब्रम्हांडाचा अंश आहे असे मानतात. या वेदांमधील प्रत्येक ऋचा ही अनेक ऋषींनी उच्चारली आणि त्यातून अनुक्रमे ‘अ’, ‘उ’ आणि ‘म्’ हे वर्ण उगम पावले . हे वर्ण सम्पूर्ण ब्रम्हाण्डात विहार करून त्यांचा संयोग झाला. हा संयोग म्हणजेच ओम् कार होय. या सृष्टीचे पालक ब्रह्मा, विष्णू, महेश हे अनुक्रमे अ ,उ आणि म् यांचे प्रतिनिधित्व करतात.
ओंकारातील अ या अक्षराच्या उच्चाराने ओठ उघडले जातात. त्याने सृष्टी निर्माता ब्रह्माचे स्मरण होते. उ या वर्णाच्या उच्चाराने ओठाचा चंबू होतो. त्याच्या गोलाकार स्वरूपाने सृष्टीचा पालनहार विष्णूचे स्मरण होते व सृष्टीचक्राचा प्रारंभ होतो. म् उच्चारतांना ओठ बंद होतात. हे सृष्टीच्या लयाचे प्रतीक आहे. त्याने सृष्टिसंहारक शिवाचे स्मरण होते. अशाप्रकारे, ओम (ॐ) हे परमतत्त्व प्रदर्शक चिन्ह आहे.
(ॐ) हे मातृकांनी बनलेले आहे. प्रत्येक मातृका एक एक वर्ण तत्व विषद करते. आणि या तत्वाच्या राशी बनतात.
ऒंकाराची ‘अ’कार मातृका ही भूमितत्वाची आहे. अ म्हणजे अहं म्हणजे मी. या ‘अ’कार मातृकेतून जो घॊष निर्माण झाला, त्यातून ब्रह्म निर्माण झाला. याचे निजतत्व सत्य जी पृथ्वी रुपाने भूमीतत्व साकार झाले. या तत्वामधून ज्या वासना निर्माण झाल्या त्या म्हणजे राशी. अशाप्रकारे ‘अ’कार मातृकेतून वृषभ, कन्या, मकर या भूमीतत्वाच्या राशी निर्माण झाल्या.
ऒंकाराची ‘उ’कार मातृका ही जलतत्वाची आहे. याचे निजतत्व सत्व जे जल रुपाने जल तत्व साकार झाले. पूर्वकर्मानुसार कोणते शरीर भोग आहेत या सत्वाचा स्वामी विष्णू व त्याचे ज्ञानाचा स्वामी गणपती, या देवतांच्या मीन, वृश्चिक, कर्क या राशी निर्माण झाल्या.
ऒंकाराची ‘म’कार मातृका ही अग्नितत्वाची आहे. याचे निजतत्व शील जे अग्नि रुपाने अग्नि तत्व साकार झाले. शील निजतत्वाचा अविष्कार म्ह्णून दत्त व राम या देवतांच्या मेष, सिंह, धनू या राशी निर्माण झाल्या.
ऒंकाराची अर्ध (निराकार) मातृका ही वायू तत्वाची आहे. याचे निजतत्व दया. प्राणवायू हीच एक मोठी दया आहे. वायू ही निराकार व अव्दैत शक्ती आहे. शिवाला आकार नाही म्हणून आपण पिंडीची पूजा करतो. यातूनच शिव व सूतपूत्र मारुती या देवतांच्या मिथुन, तुळ, कुंभ या राशी निर्माण झाल्या.
असे हे ओंकार तत्व संपूर्ण चराचर सृष्टी व्यापून राहिले आहे
ॐ कार स्वरूपा तूज नमो… तूज नमो… तूज नमो…

– ज्योतिषमित्रमिलिंद