विषय : ज्योतिष शास्त्रातील करण विचार

संकलक : ज्योतिष मित्र मिलिंद

संदर्भ : सुलभ ज्योतिष शास्त्र व मुहूर्त चिंतामणी

नमस्कार,

आज आपण ज्योतिष शास्त्रातील करण या संज्ञेविषयी माहिती घेणार आहोत.

चंद्र आणि सूर्याच्या अंशांमधील फरकाला ६ ने भागून येणाऱ्या संख्येला करण असे म्हणतात. दुसऱ्या शब्दांत, चंद्राला सूर्याच्या पुढे ६ अंश जाण्यास म्हणजेच अर्धी तिथी पार करण्यास जो वेळ लागतो, त्याला करण असे म्हणतात. प्रत्येक तिथीमध्ये दोन करण असतात. म्हणजेच ३० तिथींमध्ये एकूण ६० करण असतात.

करणांची नावे खालीलप्रमाणे आहेत.

१) बव

२) बालव

३) कौलव

४) तैतील

५) तैतिल

६) गर

७) वाणिज

८) व्यष्टी (भद्रा)

९) शकुनी

१०) चतुष्पाद

११) नाग

१२) किंस्तुघ्न

सोबतच्या कोष्टकात दाखवल्याप्रमाणे किंस्तुघ्नापासून मोजणी सुरू करून, पहिली ७ करणे क्रमाने ८ वेळा पुनरावृत्ती केली जातात. शेवटचे ४ करण स्थिर प्रकृतीचे आहेत. स्थिर करण प्रत्येक चंद्र महिन्यात फक्त एकदाच घडते तर चर करण प्रत्येक चंद्र महिन्यात आठ वेळा येतात. म्हणजेच ५६ चर व ४ स्थित करण आहेत. प्रत्येक करणाचा स्वामी आहे. बव करण चा स्वामी इंद्र, बालवचा ब्रह्म, कौलवचा सूर्य, तैतिलचाही सूर्य, गरचा पृथ्वी, वाणिज चा लक्ष्मी, व्यष्टीचा यम, शकुनीचा कलियुग, चतुष्पदाचा रुद्र, नागाचा सर्प आणि किंस्तुघ्नाचा स्वामी वायू असे करणांचे स्वामी आहेत.

कृष्ण पक्षाच्या चतुर्दशीच्या उत्तरार्धापासून अमावस्या आणि शुक्ल पक्षाच्या प्रतिपदेच्या पूर्वार्धापर्यंत ४ ही स्थिर करण अपरिवर्तित राहतात, म्हणून त्यांना स्थिर करण म्हणतात. यामध्ये व्यष्टीकरणालाच भद्रा असे हि नाव आहे. ज्योतिष शास्त्रानुसार दैवत यम असल्याने भद्रामध्ये शुभ कार्य वर्ज्य आहेत. परंतु हत्या, बंधन, विषाचा वापर, संभोग आणि अग्नी जाळणे हे भद्रामध्ये सांगितले आहे. विष्टी करण प्रत्येक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील तृतीयेच्या उत्तरार्धात, सप्तमीच्या पूर्वार्धात, दशमीच्या उत्तरार्धात आणि चतुर्दशीच्या पूर्वार्धात राहते, त्याचप्रमाणे प्रत्येक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या चतुर्थीच्या उत्तरार्धात, पूर्वार्धात. अष्टमीचा, एकादशीचा दुसरा अर्धा आणि पौर्णिमेचा पूर्वार्ध मध्ये येते.

भद्राचा चेहरा आणि शेपूट देखील जाणून घेणे आवश्यक आहे.

शुक्ल पक्षातील चतुर्थी तिथीच्या पाचव्या प्रहराच्या प्रारंभाच्या पाच घटीमध्ये भद्राचे मुख दिसते. तसेच अष्टमीच्या दुसऱ्या प्रहरात एकादशीच्या आठव्या प्रहरात, पौर्णिमेच्या चौथ्या प्रहरात आणि कृष्ण पक्षाच्या तृतीयेच्या आठव्या प्रहरात, सप्तमीच्या तिसऱ्या प्रहरात, दशमीच्या सहाव्या प्रहरात आणि पहिल्या प्रहरात. चतुर्दशीचा टप्पा, भाद्रच्या पहिल्या पाच घटीत एक मुख आहे. शुभ कार्यासाठी ते त्याज समजले आहे.

शुक्लपक्षातील चतुर्थी तिथीचा आठवा प्रहर, अष्टमीचा पहिला प्रहर, एकादशीचा सहावा प्रहर, पौर्णिमेचा तिसरा प्रहर आणि कृष्ण पक्षातील तृतीयेचा सातवा प्रहर, सप्तमीचा दुसरा प्रहर, दशमी आणि चतुर्दशीचा पाचवा प्रहर. शेवटच्या तीन घटींमध्ये भद्राच्या चौथ्या प्रहरमध्ये एक शेपूट आहे जी शुभ मानली जाते.

करणात कर्म करण्याचे नियम :

बव : पुष्टीकरणासाठी केलेली कर्मे,

बालव : वास्तू, गृहपालन, निधिस्थापना इत्यादी शुभ व स्थिर कर्मे, ब्राह्मणांना लाभदायक कर्मे,

कौलव : स्त्री आणि सज्जन संबंधित कर्मे

तैतील : सज्जनांची कर्मे. सेवा, शाही सेवा ई.  

गर : जमीन, शेतीसंबंधी कामे, बी बियाणे पेरणे, व्यवसायात खरेदी-विक्री ई.

विष्टी करण (भद्रा) : दुष्ट चोरांना मारणे आणि बांधणे ई. हिंसक कृत्ये

शकुनी : मंत्र, साधने, औषधी ई.

चतुष्पाद : गाय आणि ब्राह्मण यांची पूजा, पितरांचे श्राद्ध ई.

नाग : स्थिर कर्म, भूतादि साधन

किंस्तुघ्न : चित्रे काढणे, नृत्य करणे, गाणे ई.

पंचांगात करण व त्याचे वेळेविषयी माहिती दिलेली असते. 

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
ज्योतिर्विंदया वाचस्पती
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)