नमस्कार,

आज आपण तिथी आणि तिथी ची देवता याबद्दल जाणून घेणार आहोत.

आजच्या पिढीला तिथी म्हटले की, चतुर्थी, एकादशी अशा ठराविक तिथी व त्यादिवशी उपवास करायचा म्हणजे खिचडी, वेफर्स ई. खायचे एवढेच माहीत असते. पण तिथी म्हणजे एक खगोल शास्त्रीय ज्योतिष संज्ञा आहे ही कल्पना देखील नसते.

एक चंद्र नक्षत्र जसे १३ अंश २० कलेचे असते, तसे एक तिथी १२ अंश असते. जेव्हा सूर्य आणि चंद्र एकाच रेखांशावर येतात, तेव्हा ३० तिथींचा नवीन चंद्र महिना सुरू होतो.

 जसजसा काळ पुढे जाईल तसतसा चंद्र सूर्याच्या पुढे सरकत जाईल. जेव्हा चंद्राचे रेखांश सूर्याच्या रेखांशापेक्षा १२° जास्त असते तेव्हा पहिली तिथी किंवा चंद्र दिवस संपतो आणि दुसरी तिथी सुरू होते. जेव्हा चंद्राचे रेखांश सूर्याच्या रेखांशापेक्षा २४° जास्त असते तेव्हा दुसरी तिथी संपते आणि तिसरी तिथी सुरू होते. जेव्हा चंद्राचा रेखांश सूर्याच्या रेखांशापेक्षा ३६° अधिक असतो तेव्हा तिसरी तिथी संपते आणि चौथी तिथी सुरू होते, या प्रमाणे तिथी मोजव्यात.

एका चंद्र महिन्यात ३० तिथी असतात. प्रत्येक महिन्याची दोन पंधरवड्यांमध्ये (पक्ष) विभागणी केली जाते. शुक्ल/शुध्द पक्ष किंवा उज्वल पंधरवड्यादरम्यान, चंद्र कला मोठी होत जाते. या पक्षादरम्यान, चंद्र सूर्यापेक्षा ०° आणि १८०º च्या दरम्यान असतो. कृष्ण पंधरवड्या मध्ये कला कमी होत चंद्र मावळतो. या पक्षादरम्यान, चंद्र सूर्यापेक्षा १८०° आणि ३६०° दरम्यानच्या राशीने पुढे असतो.

एका महिन्याच्या शेवटी, सूर्य-चंद्र रेखांशाचा फरक असेल (१२ x ३०)°, म्हणजे, ३६०°. याचा अर्थ असा की चंद्र राशीभोवती एक चक्र पूर्ण करेल आणि पुन्हा सूर्याशी संपर्क साधेल. त्यामुळे सूर्य आणि चंद्र पुन्हा एकाच रेखांशावर असतील.

त्यानंतर नवीन महिन्यात आपण खालील रीत वापरून सूर्य आणि चंद्राच्या रेखांशावरून एका दिवशी चालू असलेली तिथी शोधू शकतो

(१) फरक शोधा: (चंद्राचे रेखांश – सूर्याचे रेखांश). परिणाम सकारात्मक असल्यास ३६०° जोडा. परिणाम ०° आणि ३६०° दरम्यान असेल आणि चंद्र सूर्याच्या संदर्भात किती प्रगत आहे हे दर्शवेल.

(२) या निकालाला १२° ने विभाजित करा. बाकी सोडून द्या  आणि भाग घ्या.

(३) भागाला १ जोडा. तुम्हाला १ ते ३० पर्यंत एक संख्या मिळेल. त्यामुळे तिथीची अनुक्रमणिका चालू होईल.

(४) तक्ता बघून तिथीचे नाव शोधा. शुक्ल पंधरवडयात १५ तिथी आहेत आणि त्याच तिथी ची कृष्ण पंधरवड्यात पुनरावृत्ती होते.

उदा. सारणीवरून असे दिसून येते की ३० पैकी २२ वी तिथी कृष्ण पक्षात आहे आणि ती सप्तमी आहे. तर २२ वी तिथी “कृष्ण सप्तमी” आहे.

जसा राशीचा, नक्षत्रांचा एक ग्रह स्वामी असतो व त्या काळात त्या ग्रहाचा प्रभाव मानला जातो, तसेच प्रत्येक तिथीचा देखील एक ग्रह स्वामी असतो, ज्याचा त्या तिथी वर प्रभाव असतो. जर कोणतेही कार्य करताना, त्या दिवशी कोणती तिथी आहे, त्याच्या ग्रह स्वामी ची आराधना उपासना केल्यास तो दिवस सार्थकी लागू शकतो.

आपल्या माहितीसाठी सोबत तिथी व तिचा ग्रह स्वामी याचे कोष्टक देत आहे.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)