मांगल्य चिन्ह आकाशातील स्वस्तिक च्या निर्मितीची भूमिती

आज आपण हिंदू संस्कृतीतील प्राचीन व पूर्वापार चालत आलेले मांगल्य चिन्ह स्वस्तिक च्या निर्मितीची भूमिती जाणून घेणार आहोत.

स्वस्तिक हे उत्तर ध्रुवणाचे प्रतिनिधित्व करणारे आकाशातील एक भौमितिक चित्राकृती आहे.
सप्तर्षी हा आकाशात स्थित असलेल्या मारिची, वसिष्ठ, अंगिरस, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतु या सात तारकांचा समुह आहे. पुलह व क्रतु तारकांच्या आंतराच्या ५ पट अंतरावर सरळ रेषेत वाढवत नेले की ध्रुव तारा आपणांस दिसतो. विश्वाची निर्मिती स्थापित करण्यात याला सर्वात महत्त्व आहे. उत्तर ध्रुव व दक्षिण ध्रुव या अक्षाच्या मधे सर्पिल आकार असलेली आपली आकाशगंगा अनादि अनंत काळ गोलाकाल फ़िरत आहे. उत्तर ध्रुव तारका ला संस्कृत साहित्यात ध्रुव नक्षत्र म्हणतात. जे सर्वदा स्थिर व अढळ असते. सप्तर्षी हा आकाशात स्थित असलेल्या मारिची, वसिष्ठ, अंगिरस, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतु या सात तारकांचा समुह आहे. त्यामध्ये आणखी एक तारा किंचित दिसतो, ज्याला “अरुंधती” म्हणून ओळखले जाते. ध्रुव कालचक्रांचे केंद्र आहे ज्याभोवती सप्तर्षी मंडळ घड्याळाच्या दिशेने या निश्चित केंद्राभोवती फिरत आहे.

चित्राकृती प्रमाणे वसंत ऋतू मधे वरील बाजूस दाखवल्याप्रमाणे पाठी वर करुन झोपलेल्या प्रश्न चिन्हाच्या स्थितीत सप्तर्षी तारका समुह आपल्याला दिसतो.
शिशिर ऋतू मधे म्हणजे हिवाळ्यात उजवीकडील बाजूस दाखवलेल्या स्थितीत सप्तर्षी तारका समुह आपल्याला दिसतो.
शरद ऋतू मधे जेव्हा पानगळ होते तेव्हा खालील बाजूस दाखवल्याप्रमाणे पाठीवर झोपलेल्या प्रश्न चिन्हाच्या स्थितीत सप्तर्षी तारका समुह आपल्याला दिसतो.
ग्रीष्म ऋतू मधे म्हणजे उन्हाळ्यात वरील डाव्या बाजूस दाखवल्याप्रमाणे शीर्षासन केलेल्या प्रश्न चिन्हाच्या स्थितीत सप्तर्षी तारका समुह आपल्याला दिसतो.
या चारही आकृत्या सरळ रेषेत ध्रुव नक्षत्रास जॊड्ल्यावर एक विशिष्ठ आकृतीबंध तयार होतो. तेच मूळ आकाश स्थित स्वस्तिक. स्वास्तिकचे हात सूर्य, वारा, पाणी आणि माती.याचे प्रतिनिधित्व करतात.
अध्यात्मिक स्वस्तिक :
‘सु’ म्हणजे ” चांगले आणि ’अस्ति’ ” होणे किंवा असणे अस्तित्व, “क” जो “कल्याणशी संबंधित आहे, सु+अस्ति+क= स्वस्तिक.
त्याचे चार पाय 90° वर वाकलेले असतात. कालचक्र, युग धर्म आणि चतुर्पदाचे चे प्रतिनिधित्व करतात. चांगले होणे, कल्याणकारी असणे, स्वास्थ्यकारी याचे प्रतिक म्हणून कोणत्याही मंगल कार्यात, व्यवसायाचे ठिकाणी, घराच्या दारावर, देव्हारा मधे ई. ठिकाणी स्वस्तिक चिन्हांचा वापर केला जात आलाय. हे अगदी खरे आहे की नुसते शुभ चिन्ह लावून काही मंगलमय होणार नाही, पण त्या शुभ चिन्हामुळे, सकारात्मक ऊर्जा मेंदूमधे उत्पन्न होऊन, त्यानुसार कल्याणकारी गोष्टी घडण्यासाठी चांगले प्रयत्न करायला बळ निश्चित मिळेल.

वेदांमध्ये असे म्हटले आहे की ‘स्वस्तिक’ हे आपल्या स्वतःच्या रूपात विश्वाचे प्रतिनिधित्व करते. निर्मात्याच्या तर्जनी वर आवर्त आकाशगंगा. हे ब्रह्मांड संकल्पना ‘काल’ किंवा वेळ म्हणून स्थापित करण्यात सर्वात महत्त्वाचे आहेत. हे काल चक्राचे एक उत्तम प्रतीक आहे.
काळ हा मानवी दिनदर्शिकेपेक्षा अधिक प्रगत असल्याचे दिसणारे एक प्रतीक आहे, ज्याला भगवान शिव अर्धाकार चंद्र व्दारे दर्शवितात. पश्चिम तिबेट मधील कैलास पर्वताच्या पश्चिमेला अस्थपद पर्वतावर हा निसर्गाचा शास्त्रीय अविष्कार स्पष्ट्पणे पाहता येतो. यावरुन अध्यात्मातील कैलासाचे महत्व व त्याची विज्ञानाशी असलेले नाते च अधोरेखीत होते.

ज्योतिष मित्र मिलिंद (पुणे)
संपर्क : 7058115947
(सशुल्क कुंडली मार्गदर्शन)